سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مهم‎ترین نهاد جمهوری اسلامی به شمار می‌رود. ردپای این نهاد نظامی- امنیتی در همه عرصه‌ها دیده می‌شود؛ از فرهنگ و سینما و محیط زیست گرفته تا اقتصاد و سیاست و محاکم قضایی. اما درعین حال، در هیچ حوزه‌ای حاضر به پاسخ‎گویی نیست.

سپاه در روزهای پس از انقلاب ۱۳۵۷، به دستور روح‎الله خمینی تشکیل و مهم‎ترین ماموریتش، حفاظت از انقلاب و دست‏آوردهای آن عنوان شد. اما در سال‌های اخیر، روز به روز به فعالیت‌های آن افزوده شده است. زیر مجموعه‌هایش بزرگ و بزرگ‎تر شدند و تبدیل به یک نهاد موازی با دولت شد؛ نهادی که  در همه امور جاری کشور دخالت می‌کند و می‌خواهد از اقتصاد تا فرهنگ و سیاست در ایران را در دست بگیرد.
«ایران‏وایر» در مجموعه‌ای، به این نهاد قدرتمند و مرموز جمهوری اسلامی پرداخته و برای نخستین‌بار، تمام زیر مجموعه‌ها و فعالیت‌های سپاه پاسدارن انقلاب اسلامی را جمع‌آوری کرده و جزییات حضور این نهاد را در حوزه‌های مختلف با اینفوگرافی و نمودار اینتراکتیو نشان داده است.
در اینفوگرافی تهیه شده، چارت سازمانی سپاه به شکل تصویری نمایش داده شده است و تمام نهادهای تحت امر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در یک عکس گنجانده شده‌اند؛ یک عکس خانوادگی سپاه پاسداران با تمام نوه‌ها و نتیجه‌ها که احتمالا به راحتی از حافظه‌تان پاک نمی‌شود.
در صفحه اینتراکتیو، چارت سازمانی سپاه با همه زیر مجموعه‌های آن مشخص شده است. با اسکرول موس در این صفحه، می‎توانید ببینید هر مجموعه از کجا آمده و به کجا وصل است؛ درست مثل یک شجره‌نامه خانوادگی.

این مجموعه بی‏‌شک خالی از اشکال نیست. بنابراین، منتظر نظرات و انتقادات شما هستیم تا تغییرات ضروری را در آن اعمال کنیم.

***

سابقه تاسیس «قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء» به سال ۱۳۶۸ باز می گردد که با فرمان مورخ ۲۳ آذر ۱۳۶۸ «علی خامنه‌ای»، رهبر جمهوری اسلامی و فرمانده کل قوای مسلح جمهوری اسلامی اجازه تاسیس و فعالیت یافت. این نهاد اقتصادی با استناد به اصل ۱۴۷ قانون اساسی که دولت را موظف به استفاده از تجهیزات فنی ارتش در کارهای امدادی، آموزشی، تولیدی و جها دسازندگی کرده است، تشکیل شد. در قانون اساسی صرفا به نام ارتش اشاره شده ولی مدافعان تشکیل این قرارگاه به ماده ۱۰ اساسنامه سپاه اشاره دارند که «مشارکت در عملیات امدادی به هنگام بروز بلایا و حوادث و انجام خدمات امدادی، آموزشی، تولیدی و جهادسازندگی به درخواست دولت» را از ماموریت‌های سپاه دانسته است. در دوران تولد این نهاد، دولت مستقر با هدف بهره‌گیری از توان عمرانی این نهاد برای توسعه سازندگی کشور، رویکرد حمایتی از تاسیس قرارگاه خاتم‌الانبیاء داشت.

بر اساس اعلام مسئولان، این قرارگاه، ۱۷۰هزار نیروی انسانی دارد که حدود ۳۰ هزار نفر آنها نیروی رسمی قرارگاه هستند. همچنین یک میلیون نفر نیروی کار هم به طور غیرمستقیم با این قرارگاه همکاری می‌کنند. قرارگاه خاتم الانبیاء در حال حاضر پروژه‌های زیر ۱۰۰ میلیارد تومان را به عنوان پیمانکار نمی‌پذیرد و با ۵ هزار پیمانکار خصوصی در حال همکاری است. مدیران این قرارگاه مدعی هستند که تاکنون بیش از ۲۵۰۰ پروژه عمرانی و اقتصادی را اجرا کرده‌اند.

در طول دهه‌ گذشته، به ویژه در طول هشت سال دولت «محمود احمدی‌نژاد» (۱۳۸۴-۱۳۹۲) قرارگاه خاتم‌الانبیا موفق شد بسیاری از پروژه‌های اقتصادی و عمرانی را در یک فضای غیررقابتی و با ترک تشریفات منعقد کند و با شدت گرفتن تحریم‌های اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران، این قرارگاه به سمت پروژه‌های کلان نفت و گاز متمایل شد تا جای شرکت‌های خارجی که از ایران رفته بودند را پر کند. این فرصت ویژه، یک بستر مناسب برای تبدیل شدن قرارگاه خاتم‌الانبیا به یک غول اقتصادی و مهم‌ترین پیمانکار داخل ایران فراهم کرد. پروژه راه‌اندازی لوله گاز از عسلویه به سیستان و بلوچستان به ارزش یک میلیارد و سیصد میلیون دلار و پروژه ساخت فازهای پانزده و شانزده «چاه نفتی پارس جنوبی» یه ارزش دو میلیارد و پانصد میلیون دلار از نمونه پروژه‌هایی هستندکه در زمان ریاست جمهوری احمدی نژاد با ترک تشریفات به خاتم الانبیا واگذار شدند.

قرارگاه خاتم‌الانبیا در حال حاضر به عنوان یکی از ۸ نهاد دارای صلاحیت برای همکاری بین‌المللی شناخته شده است. هفت نهاد دیگر دارای صلاحیت عبارتند از: «شرکت پتروپارس»، «مهندسی و ساختمان صنایع نفت OIEC»، «انرژی دانا»، «توسعه پترو ایران»، «گروه مپنا»، «سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران» و «ستاد اجرایی فرمان امام».

 این قرارگاه در سال‌های اخیر در کشور عراق هم پروژه‌هایی در حوزه گاز، تصفیه خانه،‌ ساخت و توسعه اماکن مذهبی انجام داده است.

 اعضای جذب شده توسط قرارگاه در بدو ورود باید «میثاق‌نامه سازندگی» امضا کنند. دانشجویان فارغ‌التحصیل هم می‌توانند به جای دوره سربازی در این قرارگاه پروژه تحقیقاتی انجام دهند. از سال ۱۳۹۳ قرارگاه خاتم الانبیا و سایر نهادها و شرکت‌های وابسته به نیروهای مسلح و  به همراه دیگر بنگاه‌های اقتصادی زیر نظر رهبری ملزم به پرداخت مالیات شده‌اند ولی طبق اظهارات مسئولین دولتی، قرارگاه و زیر مجموعه‌های آن یا مالیات کافی نمی‌پردازند و یا از پرداخت مالیات اجتناب می‌ورزند.  در زیرمجموعه این قرارگاه قرارگاه «سازندگی نوح»، «سازندگی کربلا»، «سازندگی کوثر» ، «سازندگی قائم» و «گروه سازندگی سپانیر» قرار دارند.

تنها نهاد ناظر داخلی بر فعالیت‌های قرارگاه خاتم‌الانبیاء، «سازمان حفاظت اطلاعات سپاه» است و سایر نهادهای نظارتی حق نظارت و درخواست گزارش عملکرد از این قرارگاه ندارند. قرارگاه خاتم‌الانبیا از سال ۱۳۸۹ تحت تحریم دولت آمریکا قرار دارد. این قرارگاه در حوزه‌های نفت، گاز و پتروشیمی، آب و نیرو، بنادر و سازه‌های ساحلی، حمل و نقل، ارتباطات و فناوری اطلاعات، معادن و صنایع معدنی، ابنیه، کشاورزی، سلامت، محیط زیست، ساخت ماشین آلات و تجهیزات، تامین کالا، فرهنگی، محرومیت‌زدایی مشغول به فعالیت است.

 

 

حوزه نفت،‌ گاز و پتروشیمی: قرارگاه خاتم‌الانبیا از سال ۱۳۷۸ وارد این حوزه شده و اکنون بزرگترین پیمانکار حوزه نفت و گاز کشور محسوب محسوب می‌شود.

حوزه عمران، صنعت و معدن: قرارگاه خاتم الانبیا در حوزه راه‌ و شهرسازی، آب و نیرو، ارتباطات و فناوری اطلاعات، معادن و صنایع معدنی، بهداشت و درمان، ساخت ماشین آلات فعالیت دارد.

حوزه کشاورزی: قرارگاه خاتم‌الانبیا در حوزه انتقال آب، شبکه آبیاری، تعاونی‌های کشاورزی و کشت محصولات کشاورزی فعال است.

حوزه محرومیت‌زدایی: قرارگاه خاتم‌الانبیا در مناطق هم‌جوار پروژه‌هایی که در دست اجرا دارد، به طور معمول اقدام به انجام پروژه‌های فرهنگی، آموزشی و عمرانی می‌کند. ساخت مسجد، مدرسه، مصلی و دارالقرآن، مسکن، خانه بهداشت و سرویس‌های بهداشتی، پروژه‌های راه‌ و پل‌سازی، آب‌رسانی، مراکز ورزشی، پرو‌ژه‌های کشاورزی مانند پرورش ماهی، توزیع مواد غذایی،‌ کمک به تامین جهیزیه و درمان بیماران، اعزام خانواده‌ها به مکان‌های مذهبی و همکاری با حوزه علمیه برای رونق‌دهی به مساجد، از جمله دستورکارهای سپاه برای محرومیت‌زدایی است. بخش فرهنگی و آموزشی این فعالیت‌ها تحت نظر نمایندگی ولی فقیه در قرارگاه و معاونت‌های عقیدتی و سیاسی انجام می‌گیرد. فعالیت‌های این بخش در استان‌های ایلام، خوزستان، بوشهر، هرمزگان، کرمان، سیستان و بلوچستان، خراسان شمالی، خراسان رضوی، حومه تهران، کردستان، همدان، لرستان، آذربایجان غربی، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد پراکنده شده است. مسئولیت پروژه‌های محرومیت زدایی بر عهده «قرارگاه سازندگی قرب کوثر» است که از زیرمجموعه‌های خاتم‌الانبیا محسوب می‌شود. مسئولان این قرارگاه مدعی هستند که بیش از ۳۶ هزار پرو‌ژه در زمینه محرومیت‌زدایی انجام داده‌اند. قرارگاه قرب کوثر پروژه‌های محرومیت‌زدایی را با همکاری «سازمان بسیج سازندگی» انجام می‌دهد.

حوزه تحقیقات: فعالیت‌های تحقیقاتی و پژوهشی قرارگاه خاتم‌الانبیا در «مرکز تحقیقات کاربردی و خودکفایی» انجام می‌شود. این مرکز از سال ۱۳۹۲ تاسیس شده است. ارتقا سطح علمی، پیاده سازی اقتصاد مقاومتی، توسعه فناوری‌ها و حرکت به سمت خودکفایی علمی و صنعتی از اهداف این حوزه اعلام شده است. «مرکز تحقیقات کاربردی و خودکفایی» همچنین مسئول تهیه و تنظیم «فهرست تحریم معکوس» است. بر اساس این فهرست، کالاهایی که توسط سازندگان داخلی تولید و تامین شده‌اند، نباید از خارج از کشور تامین شوند.

 

​​ شرکت‌های «سپاسد»، «نیروگستر»، «سماوات»، «موسسه فاطر» در حوزه آب و فاضلاب، شرکت صنعتی دریایی ایران «صدرا» در حوزه تجهیزات دریایی، موسسه مهندسی «رهاب» در حوزه خطوط قطار شهری و بین شهری، شرکت «تهران گسترش»، موسسه «ولیعصر»، موسسه «عاشورا» و شرکت تخصصی «شهیدرجایی» در حوزه راه‌سازی، موسسه «مکین» در حوزه ساخت اسکله‌های تجاری، موسسه «دریاساحل» در حوزه تجهیزات حفاری، موسسه «فجر» و موسسه «حرا» در زمینه ساخت تونل و سد، موسسه «ثارالله» در حوزه سد‌های مخزنی، از جمله مشهورترین و فعال‌ترین موسسه‌ها و شرکت‌های زیرمجموعه قرارگاه خاتم‌الانبیا هستند. تعداد شرکت‌های فعال زیرمجموعه این قرارگاه، بیش از ۸۰۰ شرکت اعلام شده است. قرارگاه خاتم‌الانبیا در سال ۱۳۹۷، مجری اجرای ۴۰ پروژه با ارزش ۱۲۰هزار میلیارد تومان شده است.


جزئیات زیر مجموعه‌های خاتم‌الانبیا و شرکت‌های وابسته به آن به شرح زیل است:

قرارگاه نوح:  زمینه فعالیت این قرارگاه در حوزه‌های گودبرداری، برنامه ریزی و ساخت جاده‌ها و زیرساخت‌ها، برنامه‌ریزی و حفاری فضاهای زیرزمینی و تونل‌ها، بارگیری و نصب تجهیزات پالایشگاهی، برنامه‌ریزی و حفاری سازه‌های دریایی ساحلی و دریایی، مشاوره در زمینه خدمات مهندسی و ساخت و ساز، نصب و راه‌اندازی نفت ، صنایع گاز و پتروشیمی است. زیر مجموعه‌ها و شرکت‌های وابسته به قرارگاه عبارتند از:

 

 

 

قرارگاه کربلا: - در سدسازی، ساخت جاده، حمل و نقل و آبیاری فعال است. علاوه بر این، درپروژه‌های محرومیت‌زدایی ، ایجاد شغل و پروژه‌های زیربنایی در مناطق محروم فعالیت دارد. به گفته فرمانده ستاد کربلا در خوزستان، سرهنگ «ابراهیم نعامی»، این قرارگاه در  ۵۴۰۰ زیرساخت، ایجاد شغل و کاهش فقر در استان خوزستان، کردستان، کرمانشاه، هرمزگان، آذربایجان غربی، سیستان و بلوچستان و خراسان فعالیت داشته است .

برخی از شرکت‌های تابعه و شرکت‌های برجسته قرارگاه کربلا عبارتند از:

 

 

قرارگاه کوثر: فعالیت‌های این قرارگاه شامل پروژه‌های بزرگ مانند ساخت و ساز جاده و پروژه‌های زیربنایی کوچک است. قرارگاه کوثر همچنین در پروژه‌های محرومیت‌زدایی شرکت دارد. در سال ۱۳۹۶ ، فرمانده ستاد، «سرلشکر ضیاالدین حزنی» به رسانه‌ها گفت که این قرارگاه در ۴۷۰۰۰ پروژه محرومیت‌زدایی در شمال غربی و جنوب غربی کشور و همچنین در برخی استان‌های کشور مشارکت داشته است. در میان فعالیت‌های کوثر، ساخت مراکز بهداشتی، امکانات ورزشی و کشاورزی است. زیر مجموعه‌های قرارگاه کوثر عبارتند از:

 

قرارگاه قائم:در سال ۱۳۷۲ تاسیس شد و در ساخت تونل‌ها، جاده‌ها و ساختمان‌ها، سدها و نیروگاه‌ها فعالیت می‌کند. شرکت‌های زیر مجموعه این قرارگاه عبارتنداز:

گروه سپانیر: در پروژه‌های نفت و گاز، فنی و مهندسی شرکت می‌کند. یکی شرکت‌های مهم این گروه شرکت صنایع نفت و گاز «سپانیر» است. این گروه در اوایل ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد عهده‌دار اجرای مرحله‌های ۱۵ و ۱۶ فاز گازی پارس جنوبی شد.

 

 

ادامه دارد...

مطالب مرتبط:

 

{[ breaking.title ]}

{[ breaking.title ]}