فرآیند «ریبرندینگ» «ابراهیم رئیسالساداتی» از «آیتالله اعدام» به «سید محرومان» تنها اندکی کمتر از هشت سال طول کشید. با این حال، در روز مرگش هم افکار عمومی با عنوان آیتالله اعدام از او یاد کرد.
****
شروع داستان: دادستان ۲۰ ساله
ابراهیم رئیسی که سابقه مبارزاتی اندکی پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ داشت، در سال ۱۳۵۹، در حالی که ۲۰ سال داشت، پس از چند ماه که به عنوان دادیار در کرج فعالیت کرد، با حکم «علی قدوسی» به عنوان دادستان کرج انتخاب شد. او را در تابستان ۱۳۶۱ با حفظ سمت، به عنوان دادستان استان همدان نیز منصوب کردند.
رئیسی که در آن زمان فاقد مدرک حقوقی معتبر برای کار قضاوت بود، تا سال ۱۳۶۳ در جایگاه دادستانی همدان که مرکز استان بود، نشست. انتصابش به مقام قضایی دادستان در این دو شهر، راه را برای رئیسی که به خاطر اعدامهای آن دوره، «قصاب دهه ۶۰» نامیده میشود، باز کرد.
او اما از همان دوران دادستانی کرج نشان داد استعداد ویژهای در تبدیل شدن به کارگزار مورد نظر حاکمیت را دارد. در همان سالها، ضمن اعتراض به پوشش زنان در پیست اسکی «دیزین»، خواستار آن شده بود که برای جلوگیری از حضور بدون ضوابط زنان، این پیست اسکی را مردانه کنند.
همین مواضع تندروانه او در سالهای اول پس از پیروزی انقلاب بود که باعث شد پلههای ترقی را به سرعت طی کند و در سال ۱۳۶۴، پس از انتقال به تهران، ابتدا در جایگاه «معاونت گروهکی» دادستانی انقلاب این شهر قرار گرفت و سپس جانشین دادستان انقلاب تهران شد. در ادبیات جمهوری اسلامی از واژه «گروهک» برای گروههای مخالف نظام مستقر با هر مشی و مرامی استفاده میشد.
او از همین جایگاه بود که به عنوان یکی از اعضای «هیات مرگ» تعیین شد. وظیفه هیات مرگ، محاکمه دوباره اعضای زندانی گروههای مخالف حکومت در زندانهای تهران و کرج بود. صدور احکام این هیات چنان سبعانه بود که آیتالله «حسینعلی منتظری»، قائممقام وقت رهبر ایران در جلسهای محرمانه به آن اعتراض کرد و این رفتار را «جنایت» دانست.
رئیسی اگر چه در جلسه محرمانه هیات چهار نفره با آیتالله منتظری کمترین موضعگیری را در خصوص احکام اعدام داشت اما در سالهای بعد از آن نیز به همان روش عمل کرد.
زندانیان جان به در برده از اعدامهای دهه ۶۰ شهادت دادهاند: «رئیسی و اشراقی دو نفری بودند که شخصاً برای مشارکت در اعدام زندانیان و نظارت بر حسن اجرای آن به قتلگاه میرفتند.»
«ایرج مصداقی» یکی از این زندانیان است که در گفتوگو با «رادیو زمانه» تاکید کرده است: «من هر دو را بارها، هنگامی که به سمت حسینیه زندان (محل دار زدن زندانیان) میرفتند، دیدم...هنگامی که زندانیان کرج نزد هیات مرگ برده میشدند، به خاطر حضور رئیسی در میان اعضای هیات…، بسیاری از آنها را شخصاً میشناختند و همین شرایط را برای آنها سختتر میکرد. از بچههای کرج که نزد هیات رفتند، تنها عدهای انگشتشمار از کشتار جان به در بردند.»
رئیسی سالها بعد در خرداد ۱۴۰۰ و پس از آن که بالاخره در انتخابات ریاست جمهوری پیروز شد، به سوالی در خصوص اعدامهای تابستان ۱۳۶۷ پاسخ داد: «از ابتدای مسوولیت، حقوق بشر محوریترین موردی بوده که من همیشه دنبال کردهام.»
او در کسوت رییس جمهوری گفته بود: «امروز کسانی که نقض حقوق بشر میکنند در دنیا، آنها باید پاسخگو باشند. من به دفاع از حقوق بشر خود را موظف میدانم.»
رئیسی به پاسداشت فجایع دهه ۶۰ و به ویژه تابستان ۱۳۶۷، در شهریور ۱۳۶۸ با حکم «محمد یزدی»، رییس وقت قوه قضاییه، به عنوان دادستان انقلاب تهران منصوب شد و این مسوولیت را تا سال ۱۳۷۳ برعهده داشت.
دادستانی تهران؛ ادامه مسیر هیات مرگ
یکی از نقاط برجسته کارنامه رئیسی در جایگاه دادستانی تهران، بازداشت ۲۳ نفر از منتقدان نظام بود.
سال ۱۳۶۹، ۹۰ نفر از فعالان سیاسی طی نامهای به «اکبر هاشمی رفسنجانی»، رییس جمهوری وقت، به نحوه اداره کشور انتقاد کردند. پس از انتشار این نامه، ۲۳ نفر از امضا کنندگان آن بازداشت شدند. بازداشت شدهها را پس از انتقال به بازداشتگاه امنیتی «توحید»، بین سه تا پنج ماه بازجویی کردند.
محصول آن بازداشت و بازجویی، برنامه تلویزیونی «هویت» بود که برخی از امضا کنندگان نامه به اعتراف علیه خود و احزابشان پرداختند. برخی از آنها پس از آزادی، از فشارهای روحی و جسمی و حتی شکنجه در دوران بازداشت گفتند.
با تغییرات انجام شده در ساختار قوه قضاییه، ابراهیم رئیسی در سال ۱۳۷۳ به ریاست سازمان بازرسی کل کشور منصوب شد و این سمت را تا سال ۱۳۸۳ بر عهده داشت.
در همان سالهای ابتدایی ریاست رئیسی بر سازمان بازرسی کل کشور، جمعی از شهرداران و معاونان مناطق مختلف شهرداری تهران توسط حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی بازداشت شدند. آنها اعلام کردند که در دوران بازداشت، تحت فشار جسمی و روحی قرار داشتهاند اما سازمان بازرسی کل کشور که یکی از سازمانهای مسوول در پرونده شهرداران بود، واکنشی از خود نشان نداد.
در تمامی سالهای بعدی، ابراهیم رئیسی راه خود را در قوه قضاییه ادامه داد و سال ۱۳۸۳ معاون اول قوه قضاییه شد.
عضویت در هیاتی دیگر
ابراهیم رئیسی در قامت معاون اول «محمود هاشمی شاهرودی»، رییس وقت قوه قضاییه، مامور شد تا در قالب هیات ویژه سه نفره، به موضوع آزار و اذیت در بازداشتگاه «کهریزک» تهران بپردازد. در پی اعتراض به نتایج انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸، موضوع خشونت، تعرض و تجاوز جنسی در این بازداشتگاه که یکی از محلهای بازداشت معترضان بود، مطرح شد.
هیات تحقیق و تفحص از بازداشتگاه کهریزک اما ضمن تکذیب تمامی اخبار منتظر شده، خواستار برخورد قاطع با افرادی شد که با نشر «اکاذیب»، باعث «هتک حیثیت و اعتبار» نظام شدند.
رئیسی در همان زمان گفت مساله کهریزک، حاشیهای است که از متن اصلی که جریان «فتنه» و «ظلم بزرگ» به نظام اسلامی است، فراتر رفته است.
او در جریان «جنبش سبز» بارها به «میرحسین موسوی» و «مهدی کروبی» نیز حمله کرد و پاداش همراهی خود با «علی خامنهای» را در سال ۱۳۹۱ با دریافت حکم دادستانی ویژه روحانیت گرفت.
رئیسی از همان جایگاه، فرزند آیتالله منتظری را به دلیل انتشار فایل صوتی مربوط به اعدامهای سال ۱۳۶۷، به ۲۱ سال زندان محکوم کرد.
او دو سال بعد نیز با حفظ سمت در دادگاه ویژه روحانیت، دادستان کل کشور شد تا آیتالله اعدام، نماد قوه قضاییه جمهوری اسلامی شود.
شکست در اولین انتخابات
خیز ابراهیم رئیسی برای شرکت در انتخابات ریاست جمهوری، از سال ۱۳۹۴ و ترک قوه قضاییه برداشته شد. آیتالله اعدام با حکم علی خامنهای، به ریاست آستان قدس رضوی منصوب شد تا در جامه «خادم ملت» درآید.
ابراهیم رئیسی که راه موفقیت در مناصب انتصابی را به خوبی آموخته بود، در اولین باری که خود را به رای مردمی گذاشت، شکست خورد. او در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۶، میدان را به رقیب اعتدالی خود، «حسن روحانی» واگذار کرد.
رئیسی با وجود تبلیغات گسترده، نتوانست اکثریت آرا را در انتخابات کسب کند و به مشهد بازگشت. اگرچه در فاصله کوتاهی پس از برگزاری دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، با حکم علی خامنهای، این بار در اسفند ۱۳۹۷ بر جایگاه ریاست قوه قضاییه نشست.
ادعای مبارزه با فساد
رئیسی در کسوت ریاست قوه قضاییه، کار خود را با ادعای مبارزه با فساد آغاز کرد. او با ردای «قاضیالقضات»، وظیفه سرکوب معترضان دی ۱۳۹۶ و آبان ۱۳۹۸ را به خشنترین شکل برعهده گرفت و به دلیل «نقض حقوق بشر»، از سوی امریکا تحریم شد.
با این حال، ریاست قوه قضاییه به او فرصت کارهای اجرایی بیشتری داد و در طول سال ۱۳۹۹ بیش از حسن روحانی که رییس جمهوری بود، به سفر استانی رفت.
رئیسی در سفرهای استانی، علاوه بر تبلیغات فسادستیزی، به موضوع احیای تولید هم میپرداخت و مرتب اعلام میکرد در حال احیای کارخانههای تولیدی تعطیل شده یا ورشکسته است.
هدف اصلی این خبرها اما احیای چهره اصولگرایان و ابراهیم رئیسی در فضای انتخابات بود. پروژه احیای چهره ابراهیم رئیسی با همراهی شورای نگهبان در غیر رقابتیترین انتخابات ریاست جمهوری ایران در خرداد ۱۴۰۰ میوه داد و بالاخره بر صندلی «پاستور» نشست.
ریاست جمهوری او اما گذشته از رکود تورمی، پروندههای پرتعداد فساد و محکومیت یکی از وزرایش به زندان، با گستردهترین اعتراضات تاریخ جمهوری اسلامی، یعنی اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» نیز مواجه شد.
دولت سیزدهم در سالهای اخیر با وجود افزایش شدید دلار، نقدینگی و بالا رفتن تورم، تاکید داشت که «دشمن» نمیخواهد این «رشد شاخصها» را ببیند.
دولت براین باور بود که خدمات دولت بهخوبی به مردم معرفی نشدهاند.
یک ماه پیش از پایان رسمی عمر دولت سیزدهم، «سپهر خلجی»، رییس شورای اطلاعرسانی دولت اعلام کرد از اقداماتش فیلم و سریال میسازد.
حجاب؛ پروژه مورد علاقه رئیسی
ابراهیم رئیسی در حالی که در زمان انتخابات وعده تشکیل «گشت ارشاد برای مدیران» را داده بود، در سال ۱۴۰۱ مصوبه «طرح عفاف و حجاب» را امضا و ابلاغ کرد.
چند ماه پس از ابلاغ این مصوبه، در اواخر شهریور ۱۴۰۱ «مهسا (ژینا) امینی» در بازداشتگاه گشت ارشاد جان باخت و اعتراضات گسترده زن، زندگی، آزادی آغاز شدند.
ابراهیم رئیسی پنج ماه پس از جان باختن مهسا و فروکش کردن اعتراضاتی که با کشته شدن صدها نفر، زخمی شدن هزاران نفر و بازداشت دهها هزار نفر همراه بود، خواستار اجرای قانون حجاب اجباری شد.
او در اردیبهشت ۱۴۰۳ بارها تاکید کرد: «همه بخشهای حاکمیتی ملزم به اجرای قانون عفاف و حجاب هستند.» به این ترتیب، به نوعی مسوولیت اجرای حجاب اجباری را برعهده گرفت.
از سال ۱۳۹۴ و انتصاب ابراهیم رئیسی به آستان قدس رضوی، این گمانه مطرح شده بود که خیز آیتالله اعدام به سمت صندلی ولایتفقیه است و او برای فراهم آوردن شرایط لازم رهبری سوم تلاش میکند.
فارغ از درستی یا غلطی این گمانهزنی، رئیسی در روز مرگش هم در افکار عمومی نه با لقب برساخته رسانههای حاکمیت که او را «سید محرومان» مینامیدند بلکه با همان عنوانی که از ۳۰ سال پیش یدک میکشید، نامیده شد؛ آیتالله اعدام.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
با ایرانوایر همکاری کنید
ویدیوها و مطالب خود را برای ما بفرستید
ثبت نظر