محمد سرافراز، عضو شورای عالی فضای مجازی و رئیس پیشین سازمان صدا و سیما، روز ۳ شهریور ۱۴۰۴ در گفتگویی با خبرگزاری انتخاب، ادعا کرده: «بخش عمدهی اعضای حقیقی و حقوقی شورای عالی فضای مجازی، مخالف تصمیمگیری درباره رفع فیلترینگ اینترنت هستند.» او در این گفتگو با بیان اینکه «وعده رفع فیلترینگ مسعود پزشکیان» قربانی شعار وفاق شده گفته: «واقعیت این است که نهادهای حکومتی خارج از دولت نفوذ و سیطره بالایی بر قوه مجریه پیدا کردهاند. رئیسجمهور برای تحقق وعده خود باید در برابر این ساختار ایستادگی و چالش ایجاد میکرد، اما ترجیح داد وارد این عرصه نشود. رفع فیلترینگ قربانی همین رویکرد شده است.» او با اشاره به مصوبه ۳۲ بندی شورای عالی فضای مجازی گفته: «یک کمیته راهبردی برای اجرای رفع فیلتر بر اساس این مصوبه پیشبینی شده مرکب از: وزیر ارتباطات (بهعنوان دبیر)، رئیس مرکز ملی فضای مجازی، وزیر اطلاعات، نماینده سپاه و نماینده دادستانی کل کشور. سرافراز ماهیت این کمیته را امنیتی، قضایی و نظامی خوانده و گفته: در این کمیته هستهی سختی برای مخالفت با رفع فیلتر وجود دارد. حتی برای آزادی یوتیوب شرط کردهاند که نظام حکمرانی کشور را بپذیرد، عبارتی مبهم که تقریبا غیرممکن است.»
کدام عضو شورای عالی فضای مجازی مخالف رفع فیلترینگ است؟ آیا مخالفان رفع فیلترینگ اکثریت دارند؟ آیا رئیس جمهور میتواند از چنین شورایی رای رفع فیلترینگ را برای تحقق وعده خود اخذ کند؟
مسعود پزشکیان در دوره انتخابات وعده داده بود که در برابر فیلترینگ اینترنت میایستد. او گفته بود: «اگر به قدرت برسم حتما در مقابل ایجاد محدودیتها (فیلترینگ اینترنت) میایستم.» او در دوره دوم انتخابات، حتی به صورت مکتوب تعهد داد که در برابر فیلتر کردن و فیلترشکن بازی و فشارهای بیرونی در همه جلسات و تمام قد میایستد.
آیا پزشکیان در رفع فیلترینگ مقهور قدرت رای حامیان فیلترینگ در شورای عالی فضای مجازی شده است؟
«ایران وایر» در این گزارش به این پرسشها پاسخ میدهد.
اعضای حقوقی و حقیقی شورای عالی فضای مجازی چه کسانی هستند و چگونه انتخاب میشوند؟
شورای عالی فضای مجازی ۱۷ عضو حقوقی دارد که براساس مسئولیت و اتوماتیک وار به عضویت شورای عالی فضای مجازی در میآیند و ۱۰ عضو حقیقی دارد که توسط مقام رهبری انتخاب و منصوب میشوند.
در میان اعضای حقوقی شورای عالی فضای مجازی، یک کرسی دبیری وجود دارد که متعلق به رئیس مرکز ملی فضای مجازی است. رئیس این مرکز، مطابق ماده ۲ آییننامه داخلی شورای عالی فضای مجازی، توسط رئیس شورا، یعنی رئیس جمهور، انتخاب و با تایید اکثریت مطلق اعضای شورا به رهبری پیشنهاد و در صورت تایید به ریاست مرکز منصوب میشود.
رئیس جمهور، ریاست شورای عالی فضای مجازی، را برعهده دارد و ۷ عضو دیگر شورا از دولت هستند شامل: وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، (ستار هاشمی)، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، (عباس صالحی)، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، (حسین سیمایی صراف)، وزیر اطلاعات، (اسماعیل خطیب)، وزیر آموزش و پرورش، (علیرضا کاظمی)، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، (سردار عزیز نصیرزاده)، معاون علمی و فناوری رئیسجمهور، (حسین افشین). اگر دبیر شورا را هم هماهنگ با دولت فرض کنیم (به عنوان کسی که توسط رئیس جمهور انتخاب شده)، باید بگوییم دولت ۹ رای در این شورا دارد.
رئیس مجلس (محمدباقر قالیباف) و رئیس کمیسیون فرهنگی (مرتضی آقاتهرانی)، دو نماینده قوه مقننه و رئیس قوه قضاییه (غلامحسین محسنیاژهای) و دادستان کل کشور (محمد موحدی آزاد) دو نماینده قوه قضاییه در شورای عالی فضای مجازی هستند.
۴ نفر از مجموعه نهادهای زیر نظر رهبری از جمله ریاست سازمان صدا و سیما (پیمان جبلی)، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی (محمد قمی)، فرمانده سپاه (محمد خاکپور) و فرمانده نیروی انتظامی (احمدرضا رادان)، دیگر اعضای حقوقی شورای عالی فضای مجازی را تشکیل میدهند.
اما اعضای حقیقی شورا که توسط مقام رهبری انتخاب و منصوب شدهاند عبارتند از:
۱- سعیدرضا عاملی، رئیس دانشکده جهان دانشگاه تهران و دبیر پیشین شورای عالی انقلاب فرهنگی
۲- حمید شهریاری، رئیس مرکز اطلاعات و فناوری قوه قضاییه و دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی
۳- رضا تقیپور، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی
۴- مهدی اخوان بهابادی، مدیرعامل اپراتور همراه اول
۵- مسعود ابوطالبی، عضو شورای اندیشهورز شبکههای صدا و سیما
۶- کامیار ثقفی، رئیس دانشگاه شاهد
۷- رسول جلیلی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و موسس شرکت امنیتی «امنافزار گستر شریف»
۸- عزتالله ضرغامی، رئیس اسبق سازمان صدا و سیما و وزیر میراث فرهنگی و گردشگری دولت رئیسی
۹- محمد سرافراز، رئیس پیشین سازمان صدا و سیما
۱۰- محمدحسن انتظاری، رئیس اسبق مرکز ملی فضای مجازی و عضو هیئت علمی پژوهشکده برق و فناوری اطلاعات سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران
رئیس جمهور؛ رئیس کم اختیار شورا
مطابق ماده ۷ آییننامه داخلی شورای عالی فضایی مجازی، رئیس جمهور به عنوان رئیس این شورا اختیارات و وظایف بسیار محدودی دارد. براساس این ماده، رئیس شورا حکم انتصاب و عزل دبیر شورا را امضاء میکند، جلسات را اداره، دستور تشکیل جلسه فوقالعاده میدهد و مصوبات شورا را قبل از مقام رهبری میبیند و دستور جلسات شورا را تایید میکند. او بیش از این اختیاری در شورای عالی فضای مجازی ندارد.
موافقان و مخالفان فیلترینگ اینترنت
مشروح جلسات شورای عالی فضای مجازی و آراء اعضاء، علنی نیست که بهطور مشخص بتوان موافقان و مخالفان فیلترینگ اینترنت را لیست کرد. لذا برای شناسایی موافقان و مخالفان فیلترینگ در میان اعضای شورای عالی فضای مجازی، ناچاریم به اظهارنظرهای علنی آنها بسنده کنیم.
- اعضای حقوقی
مسعود پزشکیان رئیس شورای عالی فضای مجازی بارها در دوره انتخابات مخالفت خود را با فیلترینگ اینترنت اعلام و وعده داد که در مقابل فیلترینگ اینترنت و فیلترشکن فروشی تمام قد میایستد. قاعدتا وقتی موضع رئیس جمهور مخالفت با فیلترینگ اینترنت است، اخلاقا باید رای سایر نمایندگان دولت در شورای عالی فضای مجازی نیز همسو با رئیس دولت باشد هرچند موضع فردی آنها مخالف نظر رئیس جمهور باشد چراکه آنها به اعتبار جایگاه حقوقی در شورا حضور دارند.
محمدباقر قالیباف رئیس مجلس اگرچه میگوید: با «فیلترینگ اینترنت مخالفم» اما تبصرهای بر این ادعا وارد میکند که اسم رمز فیلترینگ اینترنت در ایران بوده است. او میگوید: «با فیلترینگ به شکل کنونی مخالف هستم، چراکه روش غلط است، اما چیزی که واجب است حکمرانی در فضای مجازی است، چراکه این وضعیت هم امنیت روانی جامعه را به هم ریخته و هم کسب و کار و فضای اقتصادی ما را دگرگون کرده و هم تربیت و اخلاق خانواده را دچار اشکال کرده و هم دشمن از همین جا سواستفاده امنیتی میکند و بسیار مهم است که مجلس، دولت و قوه قضائیه به این موضوع توجه کنند.» یعنی به اسم اخلاق، سوء استفاده امنیتی دشمن و امنیت روانی جامعه، فیلترینگ را با نقاب «حکمرانی فضای مجازی» مجاز میشمارد.
مرتضی آقاتهرانی رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس، یکی از شناختهترین موافقان فیلترینگ و از طراحان طرح صیانت فضای مجازی است که در راستای قانونی کردن فیلترینگ در مجلس کلید خورد.
غلامحسین محسنی اژهای رئیس قوه قضاییه و محمد موحدی آزاد دادستان کل کشور را نه با اظهارات بلکه با عملکردشان میتوان در ردیف موافقان فیلترینگ گنجاند. «کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه» که مهمترین نقش در فیلترینگ اینترنت را برعهده دارد، ریاستاش با دادستان کل کشور و دبیرخانه آن در قوه قضاییه است. یعنی دستور فیلترینگ و رفع فیلترینگ از کانال قوه قضاییه صادر میشود.
۴ عضو دیگر حقوقی شورای عالی فضای مجازی نیز منصوبان رهبری در نهادهای زیر نظر رهبری یعنی صدا و سیما، سازمان تبلیغات اسلامی، سپاه و نیروی انتظامی هستند که قاعدتا بیشترین هماهنگی را با مواضع مقام رهبری دارند. جبلی علاوه بر مواضعی در تقویت سیاست فیلترینگ در نامهای به ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور سابق خواستار فیلترینگ سایت فیلیمو شده بود. او معتقد است «فيلترينگ يكي از ملزومات جامعهي اطلاعاتي است افراد آشنا با جامعهي اطلاعاتي در هنجارگذاري فيلترينگ مؤثر هستند.» محمد قمی نیز هیچگاه با فیلترینگ مخالفت نکرده تنها معترض است چرا مسئولان در سایتهای فیلتر شده فعال هستند. او میگوید: «بحث کارشناسی درباره درستی یا نادرستی قوانین در جایش محترم است. اما جدا از قواعد فقهی و قانونی استفاده از سکوهای مجازیِ محدودشده، مسأله احترام قائل شدن برای مردم است. وقتی پس از طی فرآیندهای قانونی، محدودیتهایی برای عموم اعمال میشود، فعالیت مسؤولین در آن سکوها معنای خوبی ندارد.»
با این اوصاف میتوان گفت، در خوشبینانهترین حالت در میان ۱۷ عضو حقوقی شورای عالی فضای مجازی ۸ رای با رئیس جمهور همسو و ۸ رای مخالف نظر رئیس جمهور در رفع فیلترینگ اینترنت است. بنابراین آرای اعضای حقیقی تعیین کننده، نظر شورا در موافقت یا مخالفت با فیلترینگ اینترنت است.
- اعضای حقیقی
بررسی آراء و نظرات اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی در بحث فیلترینگ نشان میدهد که حداقل ۵ عضو شورا در بیان، با فیلترینگ مخالف و ۵ عضو به حمایت از فیلترینگ شهرهاند.
مخالفان فیلترینگ
سعیدرضا عاملی دبیر پیشین شورای عالی انقلاب فرهنگی، مهدی اخوان بهابادی مدیرعامل اپراتور همراه اول، محمد سرافراز و عزتالله ضرغامی روسای پیشین سازمان صدا و سیما و محمدحسن انتظاری رئیس اسبق مرکز ملی فضای مجازی و دبیر اسبق شورای عالی فضای مجازی و عضو هیئت علمی پژوهشکده برق و فناوری اطلاعات سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران، ۵ عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی هستند که در بیان قائل به فیلترینگ اینترنت نیستند و اظهاراتی از آنها در مخالفت با فیلترینگ اینترنت ثبت شده است.
سعیدرضا عاملی با بیان اینکه «مخالف فیلترینگ بوده و هستم» در مصاحبهای در آذر ۱۴۰۳ میگوید: «معتقدم که فیلتر سکوها و رسانههای اجتماعی غلط است ولی مدیریت داده امری گریزناپذیر است. این پرچمی برای ایجاد ممنوعیت و فیلترینگ نیست. سکوهای اینترنتی باید باز باشند اما لازم است که مدیریت داده هم باشد.»
محمد مهدی اخوان بهابادی، مدیرعامل اپراتور همراه اول، نیز در مصاحبهای نه تنها با فیلترینگ اینترنت مخالفت میکند، بلکه از مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران خواسته تا به فیلترینگ و فیلترشکن فروشی پایان دهد. او گفته: فیلترینگ باعث کاهش شدید کیفیت اینترنت شده است. به باور او تنها برنده فیلترینگ، دوستانی هستند که فیلترشکن میفروشند. او میگوید: «استمرار وضعیت موجود قطعا اوضاع را نابسامانتر میکند، امیدواریم که آقای دکتر پزشکیان همانطور که در شعارهای انتخاباتیشان اشاره کردند در مورد فیلترینگ بازنگری کنند. چراکه غائله و ماجرای فیلترینگ به عقیده ما، بازی دوسر باخت است.
عزتالله ضرغامی رئیس اسبق سازمان صدا و سیما نیز در واکنشی به بحث رفع فیلترینگ در شورای عالی فضای مجازی با توئیت «باید پایمان را از روی فیبر برداریم!» مخالفت خود را با فیلترینگ بیان کرده است.
محمدحسن انتظاری نیز میگوید: «قائل به فیلترینگ اینترنت نیست». او در عین حال معتقد است نباید اجازه داد پلتفرمهای خارجی بیمحابا و بیضابطه در کشور سرویس ارائه کنند.
موافقان فیلترینگ
در سوی مقابل، حمید شهریاری رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه، رضا تقیپور نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی، مسعود ابوطالبی عضو شورای اندیشهورز شبکه های صدا و سیما، کامیار ثقفی رئیس پیشین دانشگاه شاهد، رسول جلیلی استاد دانشگاه صنعتی شریف و موسس شرکت امنیتی «امنافزار گستر شریف»، به عنوان چهرههای موافق فیلترینگ اینترنت مشهور هستند به طوری که برخی از آنها حتی به دلیل نقشی که در سانسور اینترنت ایفا کردهاند از سوی آمریکا تحریم شدهاند.
حمید شهریاری معتقد است فیلترینگ فعلی در کشور ناکافی است و رضا تقیپور در مجلس برای مخالفت با رفع فیلترینگ امضاء جمع میکند و از طراحان طرح صیانت از فضای مجازی است که در مجلس جنجال زیادی به پا کرد. کامیار ثقفی نیز بر این باور است که حتی اینترنت اساتید و دانشگاهیان نیز باید کنترل شده در اختیارشان قرار گیرد.
مجموعه بررسیها نشان می دهد که اگرچه فضای حاکم بر شورای عالی فضای مجازی، مناسب رفع فیلترینگ نیست، ولی این مهم را نه در ترکیب اعضاء بلکه بر سیطره جریانهای بیرون از شورا بر آراء اعضا، در فیلترینگ یا رفع فیلترینگ اینترنت باید جستجو کرد. بررسی اظهارات اعضای شورای عالی فضای مجازی نشان میدهد که موافقان یا مخالفان هیچکدام به صورت مطلق، آراء را در اختیار ندارند. مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران با وجود اینکه مطابق آییننامه شورای عالی فضای مجازی اختیارات و وظایف بسیار محدودی دارد اما در موقعیتی است که میتواند با همراه کردن آراء اعضای دولت و اعضای حقیقی موافق رفع فیلترینگ، به وضع موجود پایان دهد ولی به نظر نکته اصلی را در این بخش از اظهارات محمد سرافراز باید جستجو کرد که میگوید: «واقعیت این است که نهادهای حکومتی خارج از دولت نفوذ و سیطره بالایی بر قوه مجریه پیدا کردهاند. رئیسجمهور برای تحقق وعده خود باید در برابر این ساختار ایستادگی و چالش ایجاد میکرد، اما ترجیح داد وارد این عرصه نشود. رفع فیلترینگ قربانی همین رویکرد (وفاق با حکومت) شده است.»
جمع بندی
محمد سرافراز، عضو شورای عالی فضای مجازی و رئیس پیشین سازمان صدا و سیما روز ۳ شهریور ۱۴۰۴ در گفتگویی با خبرگزاری انتخاب ادعا کرده: «بخش عمده اعضای حقیقی و حقوقی شورای عالی فضای مجازی مخالف تصمیمگیری درباره رفع فیلترینگ اینترنت هستند.» مشروح مذاکرات و آرای اعضای شورای عالی فضای مجازی علنی نیست که بتوان به سادگی وزن موافقان و مخالفان فیلترینگ اینترنت در این شورا را سنجید با این وجود ایران وایر با بررسی اظهارات اعضای شورای عالی فضای مجازی به این نتایج دست یافته است:
- غیر از رئیس جمهور ۷ عضو کابینه در شورا حضور دارند.
- دبیر شورا توسط رئیس جمهور انتخاب میشود.
- از ۱۷ عضو حقوقی شورای عالی فضای مجازی ۸ رای قاعدتا باید همسو با رئیس جمهور باشد و ۸ رای ممکن است همسو نباشد.
- از ۱۰ عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی، ۵ عضو بارها تاکید کردهاند که قائل به فیلترینگ اینترنت نیستند و ۵ عضو دیگر به موافقت با فیلترینگ مشهورند.
- در اظهارنظر، وزن موافقان و مخالفان فیلترینگ اگر به نفع مخالفان سنگینی نکند، در جهت تقویت موضع موافقان فیلترینگ هم نیست.
- دلیل رفع نشدن فیلترینگ اینترنت در یک سال گذشته، را نه در ترکیب شورای عالی فضای مجازی، بلکه باید در مقاومت نکردن رئیس جمهور در برابر اعمال نفوذ جریانهای صاحب قدرت در تصمیمات شورا جستجو کرد.
بنابراین «ایران وایر» به ادعای محمد سرافراز عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی مبنی بر اینکه «بخش عمده اعضای حقیقی و حقوقی شورای عالی فضای مجازی مخالف تصمیمگیری درباره رفع فیلترینگ اینترنت هستند» نشان «غیرقابل اثبات» میدهد هرچند شواهد نشان میدهد شورای عالی فضای مجازی در سیطره یک جریان قرار ندارد و توازنی میان موافقان و مخالفان فیلترینگ وجود دارد مگر آنکه کردار اعضاء متفاوت از گفتار آنها باشد.
غیرقابل رد یا اثبات: در بعضی موارد ممکن است ما به این نتیجه برسیم که امکان تعیین صحت یا کذب بودن ادعایی را نداریم. این موارد ممکن است ادعایی درباره مناسبات داخلی حکومت ایران باشد که ما از آن بیخبر هستیم، یا اظهارنظری بهشدت شخصی باشد حتی ممکن است ادعا درباره نیاتی باشد که قابل رد یا اثبات نیستند.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره روششناسی راستیآزمایی در ایرانوایر، اینجا را کلیک کنید.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر