به دلیل موقعیت جغرافیایی خاصی که ایران دارد، یکی از مسیرهای پرتردد قاچاق‏چیان انسان به شمار می‏رود. ایران با ۱۰ کشور همسایه است؛ هفت کشور پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، ارمنستان، جمهوری آذربایجان و ترکیه با ایران مرز مشترک خاکی دارند و سه کشور عمان، کویت و قطر همسایه آبی ایران هستند.

پهناوری ایران و دسترسی از خاک این کشور به آب‎های آزاد از طریق «خلیج فارس» و دریای «عمان» و نیز به کشورهای آسیای میانه از طریق دریای «خزر»، هم‌چنین مجاورت با اروپا از مرزهای غربی و دست‎رسی نسبتا آسان به کشورهای شرق آسیا از مرزهای کوهستانی، ایران را به چهارراهی مناسب در مسیر شمال-جنوب و شرق- غرب برای قاچاق‎چیان انسان بدل کرده است.
از سوی دیگر، برخی از معبرهای مرزهای کشور به دلیل کوهستانی بودن و دشواری کنترل رسمی مرزی و برخی به دلیل جاری بودن رودخانه‎ها یا راه‎های دریایی، مسیر مناسبی برای قاچاق‎چیان انسان به شمار می‎روند؛ برای نمونه، مرز ایران و پاکستان یک مسیر کوهستانی و دشوار است. در سال‎های اخیر برخی از گروه‏های مسلح مخالف جمهوری اسلامی که پایگاه‎های آن‎ها در سیستان و بلوچستان است، موفق به فرار از مرز پاکستان شده‎اند. به همین دلیل ایران برای بالابردن توان خود در کنترل مرزی، اقدام به حفر خندق و ساخت دیوارهای حائل کرده که به دلیل طولانی بودن مسیر، اجرای آن زمان‎بر و پرهزینه است. با این همه، برای مرز طولانی با افغانستان هنوز چنین برنامه‎ای ندارد در حالی که یکی از مرزهای پرتردد با نرخ بالای قاچاق انسان است.

براساس اظهارات مقام‎های رسمی ایران، هر ساله قاچاق‎چیان با هدف رساندن مواد مخدر به خارج از مرزهای افغانستان، به ویژه به مقصد کشورهای اروپایی، دست به قاچاق افرادی می‎زنند که حامل مواد هستند.

غیر از قاچاق سازمان یافته انسان، قاچاق‏چیان به متقاضیان یک زندگی بهتر در خارج از کشورهای بحران زده، وعده انتقال به اروپا از مسیر ایران را هم می‎‎دهند.

ایران برای افزایش مبارزه با ترانزیت مواد مخدر که قاچاق انسان را هم شامل می‎شود، همکاری تازه‎ای با اتحادیه اروپا برای گرفتن بودجه و تجهیزات پلیسی شروع کرده است اما وزارت خارجه امریکا در گزارش‎های سالیانه‎اش آورده است که ایران به طور حداقلی هم استانداردهای مبارزه با قاچاق انسان را رعایت نمی‎کند. ایران این گزارش را رد کرده و گفته است این که گمرک این کشور در سال ۲۰۱۷ مقام اول مبارزه با قاچق انسان را در دنیا دریافت کرده، مستندی بر رد گزارش امریکا است.

آمار رسمی مبارزه حکومت ایران با قاچاق انسان و ترانزیت آن تاکنون به صورت رسمی و عمومی منتشر نشده است اما مقامات کشور گاهی به طور گذرا اعدادی را اعلام می‎کنند.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران در توصیف بزرگی ترانزیت قاچاق انسان از ایران و مشکلات مبارزه با آن در اواخر اسفند سال ۱۳۹۶ گزارش کرده بود که در این سال بیش از ۵۰۰ مورد قاچاق انسان به صورت فردی و گروهی که از مسیر این کشور در حال انجام بوده، کشف شده است.

قاچاق انسان از مسیر ترانزیتی ایران پس از حمله امریکا و متحدانش به افغانستان برای شکست «طالبان» مورد توجه جهانی قرار گرفت. دولت «جورج بوش»، رییس جمهوری وقت امریکا، ایران را متهم می‏کرد که به اعضای گروه «القاعده» برای انتقال یا فرار از خاک افغانستان اجازه عبور و مرور می‎دهد. ایران این اتهامات لفظی را رد می کرد اما گزارش‎های پراکنده‎ای از دستگیری در مرزها یا شهرهای مرزی منتشر می‎شد که نشان می‎داد ماموران ایرانی درگیر با موضوع عبور و مرور اعضای القاعده و خانواده‎‎ هایشان شده‎اند.

 یکی از خبرسازترین قاچاق‎هایی که از مسیر ترانزیتی ایران تاکنون انجام شده، به گفته مقام‎های امریکایی، عبور و مرور اعضای گروه القاعده یا خانواده آن‎ها است. ایران ورود این افراد را هرگز تکذیب نکرده اما گفته که آن‏ها را زندانی یا پس از بازداشت روانه کشورشان کرده است؛ از جمله فرزند و یکی از همسران «اسامه بن لادن»، رهبر کشته شده القاعده. آن‏ها مدتی در سفارت عربستان در تهران پناهنده بودند اما سرانجام تحویل مقام‎های سعودی و به طور رسمی از ایران خارج شدند.

بنابرگزارش‏های منتشر شده، قاچاق‏چیان انسان قصد عبور دادن این افراد را از ایران داشتند اما در ماموریت خود موفق نشده بودند.

بخش قابل توجهی از قاچاق انسان از مسیر ایران را مهاجران غیرقانونی از افغانستان و پاکستان تشکیل می‎دهند. روزنامه «شرق»، چاپ تهران، گزارشی در خرداد ماه سال 1395 منتشر کرد که در آن آمده بود برخی از قاچاق‏چیان اتباع پاکستان و افغانستان را گاهی هزار کیلومتر با پای پیاده از مسیرهای خطرناک برای ورود به ایران و گذر از آن به سوی اروپا، راه می‎‎‎برند.

گزارش‏های رسانه‏های افغانستان حاکی از آن هستند که هزینه‏های قاچاق متقاضیان مهاجرت غیرقانونی از داخل این کشور تا اروپای شرقی در حدود 20 هزار دلار است. روزنامه شرق هم در گزارش خود از قاچاق انسان از مسیر ایران به قاچاق‏چیانی از شهرهای آذربایجان غربی اشاره می‎کند که متقاضیان را تا دو سال پیش در ازای دریافت دو میلیون تومان از تهران تا ترکیه قاچاق می‎کردند.

به نوشته شرق، یکی از قاچاق‏چیان به گزارش‏گر این روزنامه گفته بود یک میلیون اول از خود فرد و یک میلیون دوم از رابط او در مقصد گرفته می‎شود اما ممکن است رابط از فرد قاچاق شده مبالغ بیش‎تری طلب کند. این فرد به شرق گفته بود که بین ۲۰ تا ۳۰ نفر را به صورت روزانه از تهران به ترکیه منتقل می‎‎کند.

خودروهای قاچاق‏چیان بر اساس این گزارش، در میدان «آزادی» تهران با کمی پرس و جو قابل دسترس است. یکی از راه‎های شناسایی این خودروها از بقیه مسافرکش‎های مستقر، دو رقم آخر پلاک آن‏ها است که به نوشته این روزنامه، عمدتا مربوط به آذربایجان غربی است. صاحبان این خودروها در عبور از مسیرهای کوتاه رسیدن به ترکیه ماهرند.

اصلی ترین درآمد آن‏ها هم انتقال مسافران غیرقانونی از پاکستان و افغانستان به ترکیه است؛ مسیری که از تهران تا استانبول حداقل سه روز طول می‎کشد.

شرق به نقل از ساکنان محلی در میدان آزادی تهران نوشته است کانکس‏های پلیس پیش‎تر در مناطق مختلف میدان مستقر بوده و با قاچاق‏چیان برخورد جدی تری می‏شده است اما در سال‏های اخیر این این کانکس‏ها جمع شده‎اند و در صورتی که با پلیس برای گزارش اقدامات مشکوک به قاچاق انسان تماس گرفته شود، اقدامی جدی‎تر از حضور گشت و سرکشی و سپس ترک محل بعد از چند دقیقه انجام نمی‎دهند.

رسانه‎های ایران گزارش داده‏اند تنها در کم‏تر از ۲۰ روز از سال جدید خورشیدی (سال ۱۳۹۷ )، حدود ۶۰۰ تبعه افغان به طور غیرقانونی از طریق ایران وارد خاک ترکیه شده بودند که مرزبانی ترکیه آن‏ها را به افغانستان برگردانده است.

پلیس ایران هم می گوید در ۲۴روز اول سال ۱۳۹۷ ، بیش از ۱۴محموله قاچاق انسان شامل ۴۳ نفر را کشف کرده است.

علاوه بر افعانستان و پاکستان که بیش‏ترین میزان قاچاق انسان از مسیر ترانزیتی ایران را دارند، شهروندانی از ازبکستان، تاجیکستان و روسیه در میان افرادی بوده‏اند که قصد عبور و مرور غیرقانونی از ایران را داشته‏‏ اند.

کشف ۴۳ نفر قاچاق در برابر یک مورد خروج  ۶۰۰ افغان پس از عبور غیرقانونی از ایران و ورود غیرقانونی آن‏ها به ترکیه نشان می‎دهد میزان موفقیت ایران در مبارزه با قاچاق انسان رقمی چشم‏گیر نیست.

ایران در سال‏های اخیر توافق‏هایی با کشورهای منطقه، از جمله با ترکیه و در اروپا با اسپانیا و لهستان برای مبارزه با قاچاق داشته است. تابستان سال گذشته پلیس اسپانیا یک باند قاچاق انسان از ایران به بریتانیا را متلاشی کرد که طی آن ۱۰۰ نفر بازداشت شدند. قاچاق‏چیان در این باند گئرنامه جعلی اسپانیا را صادر می‏کردند و افراد را قاچاقی به بریتانیا می‏رساندند.

وزارت خارجه امریکا در آخرین گزارش سالیانه درباره وضعیت مبارزه با قاچاق انسان از سوی ایران آورده است توافق‏های منطقه‏ای ایران برای مبارزه با قاچاق انسان در مقام اجرا چندان موفقیت‏آمیز نبوده است.

این گزارش، ایران را در کنار کنگو، گینه استوایی، سودان و سودان جنوبی قرار داده است؛ کشورهایی که حداقل مبارزه را هم به تعبیر وزارت خارجه امریکا برای جلوگیری از قاچاق انسان انجام نداده‏اند.

بحران‏های منطقه‏ای، از جمله از سربرآوردن گروه موسوم به «حکومت اسلامی» یا «داعش» در سوریه و عراق، ادامه وضعیت ناامن و امنیت بی‏ثبات در افغانستان و بحرانی شدن فضای امنیتی همسایگان ایران و نیز دشواری فزاینده کنترل مرزی آن‏ها از یک سو و سرد شدن روابط ایران با برخی کشورهای عربی منطقه از سوی دیگر، فرصت همکاری‏های دوجانبه نظیر مبارزه با قاچاق انسان را از ایران گرفته است؛ کشوری که در این بخش از دنیا مسیری جذاب برای قاچاق‏چیان و ترانزیت غیرقانونی انسان است.

***

شما هم می‌توانید خاطرات، مشاهدات و تجربیات خود از قاچاق انسان، پناهندگی و مهاجرت به اشتراک بگذارید. اگر از مسئولان دولتی یا افراد حقیقی و حقوقی که حق شما را ضایع کرده‌اند و یا مرتکب خلاف شده‌اند شکایت دارید، لطفاً شکایت‌های خود را با بخش حقوقی ایران وایر با این ایمیل به اشتراک بگذارید: [email protected]

مطالب مرتبط:

آیا قاچاق انسان بر اساس قوانین ایران جرم است؟ بر اساس تعهدات بین‌المللی ایران چطور؟

آیا در ایران قاچاق انسان انجام می‌شود؟ ابعاد آن چه‌قدر است؟ چه کسانی قربانی هستند؟

مبارزه با قاچاق انسان؛ ایران چه اسنادی امضا کرده و چه تعهداتی داده است؟

چرا ایران مسیر مناسبی برای قاچاق‌چیان انسان است؟

لغت‌نامه مختصر و فرهنگ کلمات و عبارت‌های حقوقی مربوط به موضوع قاچاق انسان

{[ breaking.title ]}

{[ breaking.title ]}