برای درک بهتر مجموعه مطالب مربوط به «قاچاق انسان» در «ایران‎وایر» و اصطلاحات فنی و حقوقی به کار رفته در این مجموعه، مطالعه یا مراجعه به این فرهنگ مختصر می‏تواند مفید باشد.

***

قاچاق: هرآن‏چه مطابق قانون، خرید و فروش یا ورود و خروج آن از مرزها غیرقانونی باشد، قاچاق نام دارد.

قاچاق انسان: وارد یا خارج کردن و یا عبور دادن انسان به طور غیرقانونی از مرزها که با اجبار یا آزار و شکنجه و یا سوء استفاده از موقعیت قربانیان و با هدف بهره‎کشی انجام ‏شود، قاچاق انسان محسوب می شود. قاچاق انسان جرمی است که ارتکاب آن در سطح محلی، ملی و بین‎‎ المللی قابل وقوع است.

قاچاق مهاجر: وارد یا خارج کردن و یا عبور دادن انسان به طور غیرقانونی از مرزها که با رضایت فرد انجام شود، قاچاق مهاجر گفته می شود.

قاچاق کودک: خرید و فروش، جا به جایی غیرقانونی با هر عنوانی مثل ازدواج در درون مرزهای ملی یک کشور یا عبور دادن افراد زیر 18 سال از مرزهای بین المللی، ولو با رضایت یا عدم مخالفت قربانی، قاچاق کودک است.

تفاوت قاچاق انسان، قاچاق کودک و قاچاق مهاجر: تقاوت قاچاق انسان و قاچاق مهاجر در عنصر «رضایت» است. اما در قاچاق کودک، عنصر رضایت یا به کار نبردن خشونت برای تعریف قاچاق، تعیین کننده نیست. عبور و مرور غیرقانونی افراد زیر 18 سال با هدف بهره‏کشی در هر صورت قاچاق انسان محسوب می‎شود که یک جرم سازمان یافته بین‏‏المللی است.
در قاچاق مهاجر، نفس قاچاق هدف است و با انجام آن بزه، قاچاق خاتمه یافته تلقی می‏شود. در حالی که در قاچاق انسان با هدف بهره کشی، بعد از انجام قاچاق و رسیدن به مقصد، قصد تازه ای برای ارتکاب جرم آغاز می‏‏ شود.

قاچاق انسان به عنوان جنایت علیه بشریت: به بردگی گرفتن، تجاوز، واداشتن افراد به بردگی جنسی و فحشا، یا هر شکل دیگری از تعرض جنسی گسترده یا سازمان یافته علیه جمعیت غیرنظامی و در برخی از موارد، جمعیت نظامی، قاچاق انسان به شمار می‏رود که جنایت علیه بشریت محسوب می‏شود. ارتکاب جنایت علیه بشریت توسط فرد یا افراد یک سازمان دولتی یا غیردولتی امکان‏پذیر است.

جرم سازمان یافته بین‏المللی:  جرم سازمان یافته بین‏المللی یا جرم سازمان یافته فراملی به یک عمل غیرقانونی گفته می‏شود که از سوی کنوانسیون‏های بین‏المللی یا در حقوق بین‏الملل جرم‏انگاری شده باشد و از سوی یک گروه سازمان یافته، در قلمروی بیش‏تر از یک کشور و با هدف کسب منفعت انجام یا برنامه‏ریزی شود.

گروه سازمان یافته بین‏المللی: به گروهی که سه نفر یا بیش‏تر عضو داشته باشد و دست به جرایمی که در ابعاد بین‏المللی جرم‏انگاری شده است بزند، گروه سازمان یافته بین‏المللی می گویند.

مرز بین‏المللی: به آخرین حد از قلمرو و حاکمیت یک کشور در زمین، هوا و دریا گفته می‏شود و معیار تشخیص یک واحد ملی به نام کشور و جدایی قلمروی آن از کشور همسایه یا همسایگانش است.

عناصر جرم: هر عملی برای آن که در ماهیت جرم شناخته شود، باید دارای ارکان تشکیل دهنده جرم باشد. به جز رکن اختصاصی، همه جرایم دارای ارکان عمومی و مشترکی هستند که ارکان یا عناصر عمومی جرم خوانده می‏شوند و عبارتند از رکن قانونی، رکن مادی و رکن روانی.

رکن قانونی جرم: به عملی گفته می‏شود که قانون آن را جرم شناخته و برای آن مجازات تعیین کرده باشد؛ مثل جرم قاچاق انسان.

 رکن مادی جرم: انجام عمل یا خودداری از عملی که باعث بروز رکن قانونی جرم شود، رکن مادی می‏گویند. رکن مادی در قاچاق انسان عبارت است از استخدام، حمل و نقل، پناه دادن، تحویل گرفتن اشخاص با هدف بهره‏کشی با استفاده از تهدید، زور و یا دیگر شکل‏های اجبار و تحمیل، آدم‏ربایی، تقلب، فریب، سوء استفاده از قدرت یا تطمیع فردی که بر شخص دیگر کنترل دارد.

رکن معنوی یا روانی جرم: انجام عمل مجرمانه‏ای که با علم و اختیار و بدون اجبار و اکراه واقع شود، رکن معنوی یا روانی جرم است. به بیان دیگر، اطلاع فرد از مجرمانه بودن عملی که مرتکب می‎شود، رکن روانی جرم است. در واقع، اراده و سوء قصد کسی که مرتکب جرم می‎شود، از عوامل تشکیل دهنده رکن معنوی یا روانی جرم به شمار می‎رود.

قصد مجرمانه: در جرم قاچاق انسان، قصد انجام فعل مجرمانه، سوء نیت قاچاق‏چی در منتقل کردن، تحویل گرفتن، مخفی کردن یا فراهم آوردن وسایل مورد نیاز برای این کار علیه قربانی است.

نتیجه مجرمانه: شامل بهره‏کشی، تعرض و اجبار به فحشا یا هر نوع کار اجباری دیگر، برداشت اعضا و جوارح بدن و به بردگی کشاندن و ازدواج اجباری فرد قربانی قاچاق است.

عهدنامه: سند الزام‎آور حقوقی میان دو یا چند کشور را عهدنامه می گویند که دربر گیرنده بالاترین سطح از تعهد حقوقی دولت‏ها در نظام بین‏المللی است. پیمان، میثاق و قرارداد، دیگر عباراتی هستند که برای عهدنامه در فارسی به کار می‏‏ روند.

کنوانسیون: به مجموعه اسناد توافقی گفته می‏شود که بین دولت‏ها به امضا می‎رسد و هدف آن ایجاد قواعد تازه در حقوق یا مسایل حقوقی دو یا چندجانبه است. کنوانسیون کلمه‎ای فرانسوی است که در فارسی به «مقاوله نامه» هم ترجمه شده اما کاربرد وسیعی نیافته است.

اعلامیه: سندی است که دو یا چند کشور در آن درباره مسایل مشخصی اعلام موضع می‎کنند. اعلامیه سند الزام‎آور محسوب نمی‎شود.

پروتکل: به سندی گفته می‎شود که به یک معاهده از پیش موجود الحاق می‎شود و حقوق و تعهدات تازه‎ای برای اعضای پذیرنده آن ایجاد می‎‎کند.

سند امضا شده توسط دولت: به اسناد الزام‎آوری که دولت‎ها پیش از تصویب در مجالس خود و الحاق آن به قوانین داخلی و ملی امضا می‎کنند، سند امضا شده دولتی می‎گویند که هنوز موجب الزام دولت به اجرای آن نیست. به بیان دیگر، پیش از تصویب این اسناد در مجالس قانون‏گذاری ملی، دولت‎ها الزامی به اجرای مفاد سند امضا شده ندارند اما تا زمانی که امضای خود را پس نگرفته‏اند، نباید اقدامی خلاف مفاد و روح سندی که امضا کرده‏اند، انجام دهند.

الحاق دولت: پس از امضای سند توسط دولت‎ها، موضوع در قالب لایحه‎ای برای بررسی در مجالس قانون‎گذاری ملی به پارلمان می‎رود. بعد از تصویب در سلسله مراتب قانون‏گذاری (در ایران مثلا تصویب و تایید در مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان و در امریکا، تصویب و تایید در مجلس نمایندگان و مجلس سنا) و امضای آن توسط بالاترین مقام اجرایی، دولت اصطلاحا به سندی که پیش‎تر امضا کرده است، ملحق می‎شود. این الحاق به معنی وارد شدن آن سند در ردیف قوانین ملی و لازم اجرا شدن مفاد آن برای دولت پذیرنده است.

سند الزام‏آور: به هر سند بین‏المللی که دولت‏ها به آن ملحق شده و متعهد به اقدام یا جلوگیری از اقدامی شوند، سند الزام‏آور می‏گویند. نقض سند یا خودداری از انجام تکالیف مقرر در آن اسناد به معنی نقض عهد است و موجب مسوولیت ملی و بین‏المللی دولت‏ها می‏شود.

***

شما هم می‌توانید خاطرات، مشاهدات و تجربیات خود از قاچاق انسان، پناهندگی و مهاجرت به اشتراک بگذارید. اگر از مسئولان دولتی یا افراد حقیقی و حقوقی که حق شما را ضایع کرده‌اند و یا مرتکب خلاف شده‌اند شکایت دارید، لطفاً شکایت‌های خود را با بخش حقوقی ایران وایر با این ایمیل به اشتراک بگذارید: [email protected]

مطالب مرتبط:

آیا قاچاق انسان بر اساس قوانین ایران جرم است؟ بر اساس تعهدات بین‌المللی ایران چطور؟

آیا در ایران قاچاق انسان انجام می‌شود؟ ابعاد آن چه‌قدر است؟ چه کسانی قربانی هستند؟

مبارزه با قاچاق انسان؛ ایران چه اسنادی امضا کرده و چه تعهداتی داده است؟

چرا ایران مسیر مناسبی برای قاچاق‌چیان انسان است؟

لغت‌نامه مختصر و فرهنگ کلمات و عبارت‌های حقوقی مربوط به موضوع قاچاق انسان

{[ breaking.title ]}

{[ breaking.title ]}