فرماندهان و سرداران، صحنه‌گردان‌های اصلی نهاد عریض و طویل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند. هر کدام از آن‌ها نقش اول یکی از زیر مجموعه‌های این لابیرنت بی انتها را به عهده دارند. از آن‌ها چه می‌دانیم؟ از کجا امده‌اند؟ چه کرده‌اند؟ مواضع‌شان چیست؟ زندگی شخصی‌شان چگونه است؟

در این مجموعه سعی کرده‌ایم نگاهی بیاندازیم به زندگی مهمترین سرداران سپاه پاسداران، از گذشته تا روزی که به سپاه پیوستند و جایگاهی که امروز در آن قرار دارند.

***

«مرتضی قربانی» از جمله فرماندهان شاخص سپاه پاسداران است که به دلیل حمایت از «محمد خاتمی» در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۶ و دیگر مواضعش، تنزل جایگاه یافت و عملا از این نهاد حذف شد.

او پیش از دوم خرداد ۱۳۷۶، فرمانده لشکر۱۴ «امام حسین»، یکی از مهم‌ترین لشکرهای سپاه پاسداران بود. در دوره جنگ ایران و عراق نیز دو لشکر۲۵ «کربلا» و ۵ «نصر» را تاسیس کرده بود. اما پس از حمایت از محمد خاتمی در انتخابات، عملا از سپاه پاسداران حذف شد. در دوره ریاست جمهوری خاتمی، پست مشاور رییس جمهوری در امور ایثارگران را گرفت. با این حال، از نویسندگان نامه فرماندهان سپاه به محمد خاتمی چند روز پس از ۱۸ تیرماه سال ۱۳۷۸ هم بود؛ نامه‌‌ای که در آن فرماندهان شاخص سپاه به محمد خاتمی به دلیل اعتراضات خیابانی هشدار داده بودند. این نامه در آن فضا، به معنای تهدید رییس جمهوری تلقی ‌شد.

مرتضی قربانی تا سال ۱۳۹۴، رییس «سازمان موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» بود و سپس مشاور رییس ستاد کل نیروهای مسلح شد.

او با لهجه غلیظ اصفهانی صحبت می‌کند اما درباره تاریخ و محل دقیق تولد و دوران کودکی خود کم‌تر سخن گفته است. خاطراتش بیش‎تر از بعد از انقلاب شروع می‌شوند؛ از نیمه نخست سال ۱۳۵۷ و مرکز شهر اصفهان. او پیش از انقلاب و ورود به سپاه پاسداران، بنا بوده است.

پرچم‎داری عملیات فاو

مرتضی قربانی از جمله نیروهای سپاه پاسداران بوده است که سال ۵۸ برای مقابله با گروه‌های مسلح مخالف حکومت به کردستان ‌رفته بود. او سپس به خوزستان می‌رود و به مرور فرمانده یگان‌های سپاه پاسداران می‌شود.

براساس روایت فرماندهان سپاه پاسداران، پس از گذشت مدتی از محاصره آبادان توسط نیروهای عراقی، حدود ۲۰۰ نفر از نیروهای داوطلب در قالب سه گروهان رزمی سپاه به فرماندهی مرتضی قربانی به همراه یک گروهان از نیروهای لشکر۷۷ ارتش به فرماندهی سرهنگ «کهتری» به نیروهای عراقی در کوی «ذوالفقاری» حمله کردند و موفق شدند آن‎ها را به آن سوی «بهمنشیر» عقب برانند و پل‌های نصب شده توسط ارتش عراق را منهدم کنند.

«یحیی رحیم‌صفوی» درباره حضور قربانی در عملیات «ثامن‌الائمه»، عملیات آزادسازی خرمشهر می‌گوید: «در محورهای ایستگاه‌های ۷ و ۱۲، "جعفر اسدی"، فرمانده و مرتضی قربانی معاون بود. اما با سروزبانی که مرتضی داشت، همیشه خودش را جلو می‌انداخت.»

مرتضی قربانی در سال‌های ابتدایی دهه ۶۰، از طرف «محسن رضایی»، فرمانده سپاه پاسداران مامور می‌شود لشکر ۲۵ کربلا را تاسیس کند؛ لشکری که از نیروهای استان‌های مازندران و گلستان تشکیل شده بود. فرماندهی مرتضی قربانی بر این لشکر اما شاید نامتعارف بود زیرا معمولا فرماندهان لشکرهای هر استان از نیروهای سپاه آن استان انتخاب می‌شدند. این تجربه اما بار دیگر تکرار و او مسوول تاسیس لشکر ۵ «نصر» خراسان می‌شود. «محمد باقر قالیباف» و «نورعلی شوشتری»، از جمله فرماندهان اولیه تیپ‌های این لشکر در زمان تشکیل آن بودند.

قربانی پیش از تشکیل این لشکر، اختلافاتی با فرماندهان ارشد سپاه داشت و می‌خواست استعفا دهد اما گفته چون قبل از دریافت دستور تشکیل این لشکر، خوابی متناسب با این موضوع دیده بود، پیشنهاد محسن رضایی را پذیرفته است.

در عملیات «بیت‏المقدس»، مرتضی قربانی که نزدیک پل «سابله» می‌جنگید، از خستگی به خواب رفته بود و گم شد. روایت این ماجرا در مستند «آخرین روز‌های زمستان»، انتقادهای برخی از نیروهای سپاه پاسداران را برانگیخت. منتقدان می‌گفتند این سریال مستند ماجرای به خواب رفتن مرتضی قربانی را به طور تمسخرآمیزی روایت می‌کند.
صیاد شیرازی در کتاب «در کمین گل سرخ»، درباره این ماجرا گفته ‌است:«عراقی‌ها هم در خط خوابیده بودند. شب دوم در محور پایین یک گلوله هم شلیک نشد. از زور خستگی و فرسودگی، دو طرف از پا درآمده بودند.»

پیش از انجام عملیات «والفجر۸» برای تصرف «فاو»، مرتضی قربانی به‌خاطر خوابی که همسرش دیده بود، به محسن رضایی و «عباس محتاج» فرمانده قرارگاه کربلا گفته بود: «اگر شما می‌خواهید من در این عملیات شرکت کنم و لشکر ویژه ۲۵ کربلا خط شکن شود و موفق شویم، رمز عملیات را باید "یا فاطمه زهرا" بگذارید.»

در همین عملیات فاو، محسن رضایی از تولیت آستان قدس رضوی می‌خواهد که پرچم روی حرم «امام رضا» را به جبهه بیاورند. او پرچم را همراه نامه‌ای برای مرتضی قربانی می‌فرستد تا پس از تصرف فاو، آن را روی مناره مسجد این شهر قرار دهد.

فرماندهان سپاه پاسداران در خاطرات خود از ابتکارات مرتضی قربانی در جنگ بسیار سخن گفته‎اند. محسن رضایی، فرمانده سپاه پاسداران گفته است:« در عملیات کربلای۱ ، فرمانده گردان خط شکن لشکر ۲۵ کربلا اعلام کرد امکان پیش‌روی در این محور وجود ندارد. در این لحظه به دستور مرتضی قربانی، فرمانده لشکر۲۵ کربلا، کلیه خودروهای موجود در منطقه، اعم از تویوتا، وسایل مهندسی، ادوات و زرهی با چراغ روشن و با سرعت به طرف خط حرکت کردند. با حرکت این ستون و وارد شدن در میدان نبرد، نیروهای دشمن متزلزل شدند و بدون مقاومت در خور توجهی، عقب نشینی کردند.»

«غلامعلی رشید»، از فرماندهان ارشد جنگ نیز درباره عملیات «کربلای ۴» که به دلیل لو رفتن در میانه کار متوقف شد، گفته است: «البته ساعت پنج صبح آقای "قاسم سلیمانی" و مرتضی قربانی پشت بی‌سیم فریاد می‌زدند که وارد "ام‌الرصاص شدیم" و می‌خواهیم عبور کنیم و وارد "ام‌الخسیب" شویم؛ یعنی با روحیه‌ای بسیار قوی دم از پیروزی می‌زدند ولی سایر واحدها این‎طور نبودند.»

یکی دیگر از ویژگی‌های مرتضی قربانی که فرماندهان سپاه روایت کرده‌‌اند، درگیری با فرماندهان ارشد برای گرفتن امکانات برای لشکرش بوده است. «محمدعلی جعفری» در خاطراتش می‌گوید چند روز پیش از عملیات «طریق‌القدس»، مرتضی قربانی که فرمانده تیپ کربلا بود، در اعتراض به این که خودرو ندارد، در یک اقدام اعتراضی، با الاغ به جلسه فرماندهان آمده بود!

مرتضی قربانی با وجود حمایت از محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۷۶، درموضوعات سیاسی اظهار نظر نمی‌کند و مواضعش نیز سیر مشخصی ندارند. او بیش‎تر تابع دوستی‌های قدیمی دوران جنگ است؛ از جمله، او با وجود شایعه‌ها درباره فساد مالی «عیسی شریفی»، قائم مقام وقت قالیباف در شهرداری تهران، با او دیدار کرد و گفت که شریفی از فرماندهان لشکر ۱۴ امام حسین بوده و «از خوبان و نیکان» است.

پس از انتشار خاطرات «اکبر هاشمی رفسنجانی» مبنی بر تصمیم دادگاه‌های پایان جنگ برای اعدام فرماندهان مقصر در بازپس گیری فاو توسط ارتش عراق، او از یحیی رحیم صفوی دفاع کرد و گفت: «آن کسی که می‌آید و تحلیل‌های آب‎دوغ خیاری می‌دهد، بیاید ببیند که آیا این بچه‌ها نجنگیدند؟ آیا مقاومت نکردند؟»

همسر مرتضی قربانی نیز از نیروهای داوطلبی بوده که در مناطق جنگی برای کمک به نیروهای ایرانی حضور داشته است و نسبت فامیلی نیز با او دارد.

«شهناز اشکیان»، همسر مرتضی قربانی گفته‌است: «بعد از عملیات بیت ‏المقدس، برای دیدار خانواده به اصفهان آمدم. همان زمان بود که آقا مرتضی به خواستگاری آمد. در آن زمان فرمانده لشکر ۲۵ کربلا بود.»

این زوج در شهرک «شهید بهشتی» اهواز مستقر شدند. همسرش می‌گوید که هر سه تا چهار ماه یک بار از شهری به شهر دیگر منتقل می‌شدند. فرزند اول‌شان «زینب» در اهواز و فرزند دوم‌شان «صادق» در ایلام به دنیا آمده است.

مطالب مرتبط:

احمد کاظمی، «فاتح خرمشهر»

محمدرضا نقدی؛ ارتقا پس از شکنجه شهرداران

محمدباقر ذوالقدر؛ سردار ستادی و حامی گروه‌های فشار

قاسم سلیمانی، سردار افسانه‌ها

حسن طهرانی مقدم، افسانه‌های پدر موشکی ایران

محسن رضایی؛ بازنده جنگ و اقتصاد و سیاست

محمدعلی جعفری، معماری که سردار شد

علی شمخانی؛ طراح تغییرات ساختاری در سپاه

یحیی رحیم صفوی؛ فرمانده ای که در فهرست پیشنهادی محسن رضایی نبود

سردار سرکوب اعتراض ها در ایران و سوریه

چارت تشکیلاتی و شرح وظایف سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ چارت تشکیلاتی و شرح وظایف

فرماندهی کل سپاه و چارت تشکیلاتی آن

علی فضلی، سردار سرکوب شورش‌های شهری

حسن و محمد باقری، برادران اطلاعات وعملیات

برادران باکری؛ مشهور در سیاست و جنگ

غلامعلی رشید؛ سرلشکر استراتژیست

حسین علایی؛ سردار منتقد

{[ breaking.title ]}

{[ breaking.title ]}