حسن روحانی، رئیس جمهور ایران عصر امروز در یک کنفرانس خبری در پاسخ به پرسشی درباره احتمال نقض برجام توسط آمریکا گفت: هر کنشی، واکنشی دارد.

اندکی پس از پایان کنفرانس مطبوعاتی حسن روحانی، رسانه ها اعلام کردند وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم‌های تازه‌ای را در واکنش به آزمایش‌ موشکی اخیر ایران علیه چند فرد و موسسه وضع کرده و بر اساس آن هفت فرد و 3 موسسه مشکوک به ارتباط با برنامه موشکی ایران به فهرست تحریم های آمریکا افزوده شده اند.

این کنش چه واکنشی در تهران برخواهد انگیخت؟ حسن روحانی 10 دی ماه در نامه ای به حسین دهقان، وزیر دفاع ایران با اشاره به اینکه " ظاهرا دولت آمریکا در نظر دارد" چنین اقدامی را انجام دهد، نوشته بود «در صورت تکرار این‌گونه اقدامات غلط و مداخله‌جویانه از سوی آمریکا»، «برنامه تولید انواع موشک‌های مورد نیاز نیروهای مسلح با سرعت و جدیت بیشتری ادامه یابد.»

عبارت «در صورت تکرار» در این نامه به اندازه کافی ابهام برانگیز است. در واقع این عبارت می تواند نشان دهد که دولت روحانی پیشاپیش از این اقدام دولت آمریکا عبور کرده و سرعت بخشیدن به برنامه تولید موشک را جواب نهایی دانسته است.

دولت روحانی در این زمینه دو ملاحظه مهم دارد. نخست اینکه تحریم های موشکی را جزو برجام نمی داند و می گوید اعمال چنین تحریم هایی نه مهم است و نه ناقض برجام، دوم اینکه اولویتش، حفظ برجام است.

با این وجود، علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی 29 مهرماه در نامه اش به حسن روحانی تاکید کرد: « در سراسر دوره‌ 8 ساله وضع هرگونه تحریم در هر سطح و به هر بهانه‌ای»، «نقض برجام محسوب خواهد شد» و دولت موظف است «فعالیت‌های برجام را متوقف کند.»

علی خامنه ای همچنین در بخش پایانی آن نامه نوشته بود با توجه به «گمان نقض عهد و تخلفات و فریبکاری در طرف مقابل بویژه امریکا»، یک هیات برای «رصد پیشرفت کارها و انجام تعهدات طرف مقابل»، «در شورای عالی امنیت ملی تعیین و تصویب شود.»

بدین ترتیب اکنون باید «هیات نظارت بر برجام» درباره تحریم های جدید موشکی ایران تصمیم بگیرد. این هیات بر اساس مصوبه چهارشنبه 20 آبان شورای عالی امنیت ایران تشکیل شده است. اعضای این شورا به طور رسمی معرفی نشده اند ولی رسانه های ایران از حسن روحانی، رئیس جمهور، علی لاریجانی، رئیس مجلس، علی اکبر ولایتی، مشاور امور بین الملل، رهبر جمهوری اسلامی، علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه، حسین دهقان، وزیر دفاع، علی اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی و سعید جلیلی، عضو شورای عالی امنیت ملی به عنوان هشت عضو این هیات یاد کرده اند.

نگاهی به ترکیب این هیات نشان می دهد برآیند احتمالی رای آنها درباره مشکلات برجام، تفاوت مهمی با مواضع دولت روحانی ندارد. در حال حاضر، 5 چهره حامی دولت هستند و علی لاریجانی و علی اکبر ولایتی هم اصولگرای مدافع دولت و برجام هستند. تنها مخالف تصمیمات، سعید جلیلی است.

در واقع خروجی این هیات تنها به تفاوت ادبیات اعضای آنها مربوط می شود. سعید جلیلی اگرچه کاملا منتقد است ولی معمولا ساکت است. علی اکبر ولایتی و علی لاریجانی نسبت به اعضای دولت روحانی با لحن تحکمی و تندتری درباره تصمیم های غرب سخن می گویند.

یک نشانه مشخص گزارش های منتشره درباره رابطه مبادله زندانیان و تحریم های موشکی است. مقم های دولت ایران پیش از این به آمریکا اعلام کرده بودند اگر تحریم های موشکی اعلام شود، مبادله زندانیان منتفی می شود. در واقع آنها اعلام کرده اند یک معامله کوچک منتفی می شود و حرفی درباره بر هم خوردن معامله بزرگ یعنی برجام نزده اند.

تنها احتمال موجود برای تغییر وضعیت و یا اتخاذ موضع ناگهانی تلافی جویانه، صدور دستور از سوی رهبر جمهوری اسلامی به هیات و یا عدم موافقت او با مصوبات این هیات است. به نظر می رسد اگر علی خامنه ای انگیزه ای برای دخالت مکرر و مستقیم در فضای پس از اجرایی شدن برجام داشت، تن به تشکیل چنین هیاتی نمی داد. هیات اکنون تشکیل شده است که نقش یک بازیگر توجیه کننده را برای او بازی کند، مثل یک سپر.

با این حال، این رویدادها بر ادبیات علی خامنه ای تاثیر منفی بیشتری خواهد گذاشت. او از چنین فرصت هایی استفاده می کند تا به حامیان مذاکره با غرب یادآوری کند آمریکا قابل اعتماد نیست. اعلام تحریم های جدید در واقع یک فرصت است که او ضریب انقلابی و تهاجمی ادبیاتش را افزایش دهد. حامیان او در سطوح پایین تر هم با استناد به این ادبیات، بر فشارهای خویش علیه دولت روحانی می افزایند. چنین فعل و انفعالاتی، دعواهای پس از توافق در فضای سیاست داخلی را زنده نگه می دارد، فضایی که همه راضی به بودنش هستند. 

{[ breaking.title ]}

{[ breaking.title ]}