close button
آیا می‌خواهید به نسخه سبک ایران‌وایر بروید؟
به نظر می‌رسد برای بارگذاری محتوای این صفحه مشکل دارید. برای رفع آن به نسخه سبک ایران‌وایر بروید.
تغییر سایت‌ها
گزارش ويژه

از مقاومت یهودیان در اردوگاه‌های مرگ و گتوها چه می دانیم؟

۲۹ تیر ۱۴۰۱
خواندن در ۶ دقیقه
قتل‌عام و سرکوبی که نازی‌ها به راه انداختند، با مقاومت مردمی در آلمان و در مناطق تحت اشغال مواجه شد. درست است که یهودیان قربانیان اصلی نازی‌ها بودند، اما آنها نیز به نوبه‌ خود، به‌روش‌های مختلف، گروهی و فردی، در برابر ظلمی که بر آنها اعمال می‌شد، مقاومت کردند
قتل‌عام و سرکوبی که نازی‌ها به راه انداختند، با مقاومت مردمی در آلمان و در مناطق تحت اشغال مواجه شد. درست است که یهودیان قربانیان اصلی نازی‌ها بودند، اما آنها نیز به نوبه‌ خود، به‌روش‌های مختلف، گروهی و فردی، در برابر ظلمی که بر آنها اعمال می‌شد، مقاومت کردند
به‌رغم خطر دستگیری، در فضایی مملو از خبرچین و ماموران امنیتی، افراد و گروه‌هایی بودند که در برابر نازیسم، آن‌هم درون خاکِ آلمان، مقاومت کردند؛ سوسیالیست‌ها، کمونیست‌ها، اتحادیه‌های کارگری و خیلی‌های دیگر مخفیانه، مطالب و نوشته‌هایی را علیه نازی‌ها تولید و توزیع کردند. بسیاری از آنها بازداشت و در اردوگاه‌های کار اجباری زندانی شدند
به‌رغم خطر دستگیری، در فضایی مملو از خبرچین و ماموران امنیتی، افراد و گروه‌هایی بودند که در برابر نازیسم، آن‌هم درون خاکِ آلمان، مقاومت کردند؛ سوسیالیست‌ها، کمونیست‌ها، اتحادیه‌های کارگری و خیلی‌های دیگر مخفیانه، مطالب و نوشته‌هایی را علیه نازی‌ها تولید و توزیع کردند. بسیاری از آنها بازداشت و در اردوگاه‌های کار اجباری زندانی شدند
به‌رغم بی‌تفاوتی اکثر اروپاییان و متحدان نازی‌ها به قتل‌عام یهودیان در جریان هولوکاست، در تمام کشورهای اروپایی افرادی با گرایش‌های مختلف فکری و مذهبی بودند که جان خود را برای نجات یهودیان به‌خطر انداختند. از عملیاتِ سازمان‌یافته گرفته تا کنش‌های فردی، کمک‌رسانی و نجات یهودیان در ابعادی کوچک و بزرگ صورت گرفت
به‌رغم بی‌تفاوتی اکثر اروپاییان و متحدان نازی‌ها به قتل‌عام یهودیان در جریان هولوکاست، در تمام کشورهای اروپایی افرادی با گرایش‌های مختلف فکری و مذهبی بودند که جان خود را برای نجات یهودیان به‌خطر انداختند. از عملیاتِ سازمان‌یافته گرفته تا کنش‌های فردی، کمک‌رسانی و نجات یهودیان در ابعادی کوچک و بزرگ صورت گرفت
کمونیست‌ها، سوسیالیست‌ها و رهبران اتحادیه‌های کارگری از جمله اولین جریان‌هایی بودند که در داخل خاکِ آلمان به مخالف و مقاومت علیه نازی‌ها برخاستند
کمونیست‌ها، سوسیالیست‌ها و رهبران اتحادیه‌های کارگری از جمله اولین جریان‌هایی بودند که در داخل خاکِ آلمان به مخالف و مقاومت علیه نازی‌ها برخاستند

منبع: موزه یادبود هولوکاست در ایالات متحده‌ آمریکا، واشنگتن

 

قتل‌عام و سرکوبی که نازی‌ها به راه انداختند، با مقاومت مردمی در آلمان و در مناطق تحت اشغال مواجه شد. درست است که یهودیان قربانیان اصلی نازی‌ها بودند، اما آنها نیز به نوبه‌ خود، به‌روش‌های مختلف، گروهی و فردی، در برابر ظلمی که بر آنها اعمال می‌شد، مقاومت کردند. 

مقاومت سازمان‌یافته مسلحانه نیرومندترین شکل مقابله یهودیان  با سیاست‌های نازی‌ها در اروپای تحت اشغال آلمان بود. یهودیان غیرنظامی در بیش از صد مورد از گتوهایی که در لهستان و در اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفته بود دست به مقاومت مسلحانه زدند.

 

مقاومت مسلحانه یهودیان در گتو‌ و اردوگاه‌های کار اجباری، ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۴ بین سال‌های ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۳، جریان مقاومت زیرزمینی در صد گتوی یهودیان که در مناطق تحت اشغال نازی‌ها تاسیس شده بود، شکل گرفت. هدف اصلی جریان مقاومت ترغیب مردم به قیام و فرار از گتوها و پیوستن به یگان‌های پارتیزانی بود که علیه نیروهای نازی می‌جنگیدند. یهودیان می‌دانستند که قیام و شورش علیه آلمانی‌ها کافی نخواهد بود. می‌دانستند که تنها عده‌ انگشت‌شماری از مبارزان موفق به فرار و پیوستن به پارتیزان‌ها خواهند شد. آنها با این حال مقاومت کردند. حتی زندانیان یهودی که در بدترین شرایط ممکن زندگی می‌کردند، موفق شدند جریان مقاومت و مبارزه و شورش علیه نازی‌ها را در برخی از اردوگاه‌های کار اجباری، و حتی در اردوگاه‌های مرگ «تربلینکا»، «سوبیبور» و «آشویتس» سازماندهی کنند. قیام‌هایی نیز در اردوگاه‌ «کروشنا» (۱۹۴۲)، «مینگسک مازوویتسکی» (۱۹۴۳)، و «یانوفسکا» (۱۹۴۳) به‌وقوع پیوست. زندانیان، در ده‌ها اردوگاه، طرح فرار و پیوستن به یگان‌های پارتیزانی را سازماندهی کردند. منبع: موزه یادبود هولوکاست در ایالات متحده‌ آمریکا
مقاومت مسلحانه یهودیان در گتو‌ و اردوگاه‌های کار اجباری، ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۴ بین سال‌های ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۳، جریان مقاومت زیرزمینی در صد گتوی یهودیان که در مناطق تحت اشغال نازی‌ها تاسیس شده بود، شکل گرفت. هدف اصلی جریان مقاومت ترغیب مردم به قیام و فرار از گتوها و پیوستن به یگان‌های پارتیزانی بود که علیه نیروهای نازی می‌جنگیدند. یهودیان می‌دانستند که قیام و شورش علیه آلمانی‌ها کافی نخواهد بود. می‌دانستند که تنها عده‌ انگشت‌شماری از مبارزان موفق به فرار و پیوستن به پارتیزان‌ها خواهند شد. آنها با این حال مقاومت کردند. حتی زندانیان یهودی که در بدترین شرایط ممکن زندگی می‌کردند، موفق شدند جریان مقاومت و مبارزه و شورش علیه نازی‌ها را در برخی از اردوگاه‌های کار اجباری، و حتی در اردوگاه‌های مرگ «تربلینکا»، «سوبیبور» و «آشویتس» سازماندهی کنند. قیام‌هایی نیز در اردوگاه‌ «کروشنا» (۱۹۴۲)، «مینگسک مازوویتسکی» (۱۹۴۳)، و «یانوفسکا» (۱۹۴۳) به‌وقوع پیوست. زندانیان، در ده‌ها اردوگاه، طرح فرار و پیوستن به یگان‌های پارتیزانی را سازماندهی کردند. منبع: موزه یادبود هولوکاست در ایالات متحده‌ آمریکا
 

 

خرابه‌های گتوی ورشو تصویری از خرابه‌های گتوی ورشو پس از قیام مردمی. لهستان، مه ۱۹۴۳. منبع: اداره آرشیو و سوابق ملی، کالج پارک، مریلند.
خرابه‌های گتوی ورشو تصویری از خرابه‌های گتوی ورشو پس از قیام مردمی. لهستان، مه ۱۹۴۳. منبع: اداره آرشیو و سوابق ملی، کالج پارک، مریلند.

 

در ماه‌های آوریل و مه ۱۹۴۳، یهودیان گتوی ورشو دست به اسلحه شدند و علیه نازی‌ها به‌پاخاستند. شایعه شده بود که مقامات تصمیم گرفته‌اند، ساکنان گتو را به اردوگاه مرگ «تربلینکا» ارسال کنند. وقتی که نیروهای «اس‌اس» و پلیس وارد گتو شدند، اعضای «سازمان مبارزان یهودی» (Zydowska Organizacja Bojowa) و سایرین با کوکتل‌مولوتوف و نارنجک‌های دست‌ساز و چند قبضه سلاحی که یافته بودند، به تانک‌های نازی‌ها حمله کردند. آلمانی‌ها گرچه از مقاومت شدید یهودیان شگفت‌زده شده بودند، موفق شدند در ظرف چند روز به جنگِ خیابانی پایان دهند. با این حال، حدود یک ماه طول کشید تا سرانجام نیروهای نظامی آلمان که به مراتب از قدرت بیشتری برخوردار بودند، موفق شدند کنترل کامل گتو را به‌دست بگیرند، جریان مقاومت را خلع سلاح کنند و تمام ساکنان گتو را به اردوگاه‌های مرگ و کار اجباری تبعید کنند. ماه‌ها پس از پایان قیام ورشو، تعدادی از بازماندگان جریان مقاومت همچنان در خرابه‌های گتو مخفی بودند، به‌طوری که نیروهای «اس‌اس‌» و پلیس مجبور بودند مدام در این محلات گشت‌زنی کنند تا جلوی حمله به نیروهای خود را بگیرند.    

در همان سال، ساکنان چند گتوی دیگر از جمله در «ویلنا» («ویلنیوس») و در «بیالیستوک» علیه نیروهای نازی قیام کردند. بسیاری از مبارزان گتو با علم به این‌که اکثریت ساکنان گتو قبلاً به اردوگاه‌های مرگ تبعید شده‌اند، اسلحه به دست گرفتند. آنها همچنین می‌دانستند که نمی‌توانند جانِ یهودیانِ باقی‌مانده در گتو را که توانِ مبارزه نداشتند نجات دهند. با این حال، برای پاسداری از شرافت یهودیان و گرفتن انتقام قتل‌عام بسیاری از آنها جنگیدند.

هزاران جوان یهودی از گتوها گریختند و به جنگل‌های اطراف پناه بردند و از آنجا مقاومت علیه آلمان نازی را آغاز کردند. آنها یا به یگان‌های پارتیزانی شوروی پیوستند، یا یگان‌های پارتیزانی جداگانه‌ای را تشکیل دادند و به مبارزه با اشغال‌گران آلمانی مشغول شدند. 

اگرچه بسیاری از اعضای «شورای یهودیان» (Judenrat) مجبور به همکاری با آلمانی‌ها شدند تا این‌که خود نیز به اردوگاه‌های مرگ تبعید شدند، عده‌ای هم بودند که مقاومت کردند و از فرامین آلمانی‌ها تبعیت نکردند؛ از آن جمله «موشه یافه»، رییس «شورای یهودیان مینسک» که در ژوئیه ۱۹۴۲ حاضر نشد یهودیان را برای تبعید به اردوگاه‌های مرگ تحویل مقامات بدهد. 

 

«توماس (تووی) بلات» از قیام در اردوگاه مرگ «سوبیبور» می‌گوید «توماس» در خانواده‌ای یهودی در «ایزبیکا» به دنیا آمد. پس از آغاز جنگ در سپتامبر ۱۹۳۹، آلمانی‌ها گتویی را در «ایزبیکا» تاسیس کردند. در ابتدا، «توماس» به این دلیل که در یک گاراژ کار می‌کرد، مجبور نبود در گتو زندگی کند، اما در سال ۱۹۴۲ وقتی کوشید با مدارک جعلی به مجارستان فرار کند، بازداشت شد و به «ایزبیکا» برگشت. در آوریل ۱۹۴۳، او و خانواده‌اش را به اردوگاه مرگ «سوبیبور» تبعید کردند. «توماس» در جریان قیام «سوبیبور» فرار کرد، مخفی شد و سپس در جریان مقاومت زیرزمینی لهستان، به‌عنوان پیام‌رسان، مشغول به کار شد.
منبع: موزه یادبود هولوکاست در ایالات متحده آمریکا

 

زندانیان یهودی علیه نگهبانان خود در سه اردوگاه مرگ قیام کردند؛ در «تربلینکا» در اوت ۱۹۴۳، و در «سوبیبور» در اکتبر ۱۹۴۳، زندانیانی که موفق شده بودند، چند قبضه سلاح‌ را بدزدند، به نیروهای «اس‌اس» و نگهبانان «تراونیکی» که در حال آموزش بودند، حمله کردند. آلمانی‌ها و هم‌دستان‌شان بیشتر شورشیان و آنهایی را که در جریان درگیری فرار کرده بودند، یافتند و به قتل رساندند. با این حال، چند ده زندانی موفق شدند از چنگِ دشمنان خود بگریزند و جان سالم به‌در برند. در اکتبر ۱۹۴۴ در «آشویتس-بیرکناو»، «زوندرکماندوها» (Sonderkommando) یا همان «واحدهای نظامی ویژه» علیه نیروهای «اس‌اس» شورش کردند. نزدیک به ۲۵۰ تن در جریان این درگیری‌ها کشته شدند. پس از سرکوب شورش، مقامات «اس‌اس» ۲۰۰ تن دیگر را نیز تیرباران کردند. چند روز بعد، «اس‌اس»‌ها پنج زن را که چهارتای‌ ایشان یهودی بودند، شناسایی کردند؛ آنها در تهیه و رساندن مواد منفجره به «زوندرکماندوها» که به تخریب یکی از کوره‌های آدم‌سوزی انجامید، نقش داشتند. هر پنج تن اعدام شدند.

 

چتربازان یهودی  گروهی از چتربازان یهودی تحت فرماندهی ارتش بریتانیا از جمله «هاویوا ریک» (در وسط عکس) که به  به اسلواکی اعزام شد. فلسطین، در دوران جنگ جهانی دوم. منبع: Moreshet Mordechai Anilevich Memorial
چتربازان یهودی گروهی از چتربازان یهودی تحت فرماندهی ارتش بریتانیا از جمله «هاویوا ریک» (در وسط عکس) که به  به اسلواکی اعزام شد. فلسطین، در دوران جنگ جهانی دوم. منبع: Moreshet Mordechai Anilevich Memorial

در بسیاری از کشورهای تحت اشغال یا متحد آلمان، جریان مقاومتِ یهودیان غالباً در عملیات کمک‌رسانی و نجات قربانیان فعال بود. در سال ۱۹۴۴، مقامات یهودی در فلسطین به‌طور مخفیانه‌ چتربازانی مثل «هانا سِنش» را به مجارستان و اسلواکی فرستادند تا عملیات مخفی کردن و نجات یهودیان را ساماندهی کنند. در فرانسه، عناصر مختلف گروه‌های زیرزمینی یهودی به تشکیل جریان‌های مقاومت، از جمله «ارتش یهودی» که در جنوب فرانسه فعالیت می‌کرد، کمک کردند. بسیاری از یهودیان عضوِ جنبش‌های مقاومت ملی در بلژیک، فرانسه، ایتالیا، لهستان، یوگسلاوی، یونان و اسلواکی بودند و علیه نازی‌ها می‌جنگیدند.

 

«بارت اشترن» از شکنجه‌ی زندانیان در حین جشن «حنوکا» و مقاومت متعاقب آنها می‌گوید
پس از آن‌که آلمان مجارستان را در مارس ۱۹۴۴ اشغال کرد، «بارت» مجبور شد به گتویی که در زادگاهش تاسیس شده بود، برود. از ماه مه تا ژوئیه ۱۹۴۴، آلمانی‌ها عملیات تبعید یهودیان را از مجارستان به اردوگاه مرگ آشویتس در لهستانِ اشغالی سازماندهی کردند. «بارت» را با یک کامیون حمل حیوانات به آشویتس بردند و او را به کار اجباری در معدن زغال‌سنگ گماردند. با پیشروی نیروهای شوروی به سمت اردوگاه آشویتس در ژانویه ۱۹۴۵، آلمانی‌ها اکثر زندانیان را مجبور کردند پای پیاده اردوگاه را ترک کنند. بسیاری در این راه کشته شدند. «بارت» همراه با تعدادی از زندانیان بیمار که در بهداری اردوگاه بستری بودند، از معدود افرادی بود که در زمان آزادی اردوگاه در آنجا باقی مانده بود.
منبع: موزه یادبود هولوکاست در ایالات متحده‌ آمریکا

 

واکنش یهودیان در گتوها و اردوگاه‌ها به ظلم نازی‌ها به اشکال‌ مختلف، از جمله مقاومت معنوی، صورت گرفت. در حالی که نازی‌ها می‌کوشیدند خاطره‌ی یهودیان را از حافظه‌ جهانی پاک کنند، یهودیانِ زندانی آگاهانه در تلاش بودند که تاریخ و سنتِ زندگی مشترک‌شان را حفظ کنند. این تلاش‌ها عبارت بودند از: ایجاد موسسات فرهنگی یهودی، ادامه برگزاری اعیاد و مناسک مذهبی، ارائه تدریس و آموزش به‌ صورت مخفیانه، انتشار روزنامه‌های زیرزمینی، و جمع‌آوری و حفظ اسناد؛ از جمله آرشیو «رینگل‌بلوم» در ورشو که با اسم رمز «اُونگ شَبِت» تهیه شده و زندگی روزمره یهودیان را در گتوی ورشو و تا زمان نابودی آن در سال ۱۹۴۳ روایت می‌کرد.

 

 

ثبت نظر

گزارش ويژه

درباره غیر یهودی‌ها مخالف رژیم نازی چه می‌دانیم؟

۲۹ تیر ۱۴۰۱
خواندن در ۸ دقیقه
درباره غیر یهودی‌ها  مخالف رژیم نازی چه می‌دانیم؟