پرستو سمنانی، شهروند خبرنگار
«ایرانوایر» سال گذشته اولین جلد از کتاب «زنان تاثیرگذار ایران» را بهصورت دیجیتال منتشر کرد. نسخه چاپی این کتاب چند ماه پیش توسط انتشارات «ناکجا» منتشر شد. این کتاب، روایت ۱۰۰ زنی است که بر پیرامون خود، جامعه، علم، هنر، سیاست، فرهنگ، ورزش، اقتصاد و تکنولوژی تاثیر گذاشته، از موانع نظام نابرابر جنسیتی نهراسیده و مسیری را برای رشد و دستیابی زنان ایران به حق برابر انسانی خویش هموار کردهاند. انتخابکنندگان این فهرست، مخاطبانی هستند که باور دارند از این زنان تاثیر گرفتهاند.
پس از انتشار نسخه دیجیتال کتاب زنان تاثیرگذار، از شما مخاطبان «ایرانوایر» خواستیم اگر نام زنی که به نظرتان تاثیرگذار بوده است را در این فهرست نمیبینید، نام و دلیل آن که او را تاثیرگذار میدانید، برای ما به ایمیل [email protected] بفرستید.
در مدت چند ماه، ایمیلهای زیادی از شما دریافت کردیم و نامهای زیادی بر پایه انتخابهای شما برای جلدهای بعدی کتاب جمعآوری شدند. منتخبان میتوانند در هر عرصهای، از فرهنگ، علم، آموزش، پژوهش و کنشگری گرفته تا هنر، ورزش، فعالیتهای خیریه، سیاست، تکنولوژی، کارآفرینی، نوآوری، اقتصاد و ادبیات گامهای موثری برداشته باشند.
اگر شما هم زنی تاثیرگذار میشناسید، در انتخابهای ما سهیم شوید. زندگینامه زنان تاثیرگذار پیشنهادی شما (پس از تایید توسط تیم «ایرانوایر»)، ابتدا در سایت منتشر میشود و در گام بعدی، به جلدهای بعدی کتاب زنان تاثیرگذار راه مییابد.
جلد اول کتاب زنان تاثیرگذار را میتوانید از این لینک دانلود کنید.
***
در روزهای سخت قحطی، بیماری و جنگ بود که در محله «امیریه» مغازهای باز شد که روی ویترین آن نوشته بود: «جدیدترین لباسها برداشته شده از تازهترین طراحیهای لباس در اروپا».
مدیر این مغازه که بعد «اولین مزون ایرانی تهران» نام گرفت، کسی نبود جز «زینت جهانشاه».
زینت اولین کسی بود که با استفاده از مدهای اروپایی، بوتیکی در تهران راه انداخت. در روزهای سخت قحطی و بیماری و جنگ بود که در محله امیریه مغازهای باز شد که روی ویترین آن نوشته بود «جدیدترین لباسها برداشته شده از تازهترین طراحی های لباس در اروپا». مدیر این مغازه که بعدتر اولین مزون ایرانی تهران نام گرفت کسی نبود جز زینت جهانشاه.
تاریخچه صنعت مد و طراحی لباس به قرن نوزدهم و به فرانسه باز میگردد. «چارلز فردریک ورث» نخستین کسی بود که با طراحی لباسها، برچسبی را به نام خودش روی آنها میچسباند.
به گفته منابع فرانسوی، ورث به جای این که مثل خیاطهای دیگر، از دستور مشتری پیروی کند، او بود که به مشتریهایش میگفت چه بپوشند و چه نپوشند.
این صنعت مدرن با بازگشت نخستین دانشجویانی که به غرب رفته بودند، به ایران وارد شد. اما ایرانیها بیشتر از لباسهای غربی و مدهای اروپایی تبعیت میکردند که همیشه چند ماه بعد به ایران میرسیدند. برخی از منابع معتقدند سفر «ناصرالدینشاه» به فرنگ و دیدن اپرا باعث شد تا او تصمیم بگیرد لباس زنان دربار را تغییر دهد.
برخی البته معتقدند ورود «الیزابت مک نیل»، همسر «مک نیل» باعث شد تا زنان دربار به دنبال لباسهای مدرن باشند. اما این ناصرالدین شاه بود که «شلیته» و شلوار را برای زنان دربار آورد.
همزمان با این اتفاق، خیاطهایی از اروپا، بهویژه فرانسه به ایران آمدند. بعد از آن بود که دختران در حرمسراها دوختن را آموختند.
با روی کار آمدن «رضاشاه» و زمزمههایی برای تغییر لباس، الگوی لباس در جامعه تغییر کرد ومزونهای فرنگی و خیاطهای فرنگیدوز بیشتری به ایران آمدند. یکی از این مزونها، «فروشگاه پیرایش» بود.
آقای پیرایش که همسری آلمانی داشت، در فروشگاه خود در «لالهزار» تهران لباسهای فرنگی مد روز وارد میکرد. در همین زمان بود که زینت جهانشاه تصمیم گرفت طراحی مد را بیاموزد و آن را مطابق با اندام ایرانیها به ایران بیاورد.
زینت دختر سرهنگ «حبیبالله فرود» بود. حبیبالله سرپرستی محصلان وزارت جنگ را برعهده داشت و مجبور بود که برای نظارت بر کار آنها، به برلن برود. زینت که تا دوم متوسطه در دبیرستان فرانسوی «ژاندارک» تهران درس خوانده بود، در سال ۱۳۱۰ همراه پدرش به آلمان رفت.
سرهنگ حبیبالله فرود زینت را به مدرسه دخترانه «لته فراین» که یک آموزشگاه معتبر و بینالمللی بود، گذاشت. او در این مدرسه به مدت یک سال و نیم آشپزی، پرندهشناسی، حيوانشناسی و حتی نحوه ذبح و تمیز کردن و پختن جانوران، خیاطی، لباسشویی، اتو و رفو، وصله کردن لباس و ... را آموخت. در همین زمان بود که با افسری ازدواج کرد و بعد به همراه او به سوییس رفت.
ورود زینت به سوییس همزمان بود با اوج معروف شدن «کوکو شنل»، طراح مد فرانسوی که در روزگار قبل از جنگ جهانی دوم شیوه مدرنی را در طراحی لباس گذاشته بود.
زینت جهانشاه که احتمالا تحت تاثیر او بود، در سوییس متوجه علاقهاش به خیاطی شد و به یک مزون خیاط سوئیسی رفت و یک سال از او خیاطی و برش روی مانکن و طراحی آموخت. اما در پایان سال به خاطر ماموریت همسرش، به پاریس رفت؛ شهری که مرکز اصلی مد در جهان، حتی جهان قبل از جنگ بود.
زینت در پاریس هم آموزش خیاطی و طراحی لباس را ادامه داد. او در این کار چنان چیرهدست شده بود که کمتر کسی باور میکرد لباسهایش را از مزونهای پاریس نخریده است.
اما حضور آنها در پاریس زمان زیادی طول نکشید و بعد از مدتی به همراه همسرش به سوئیس برگشت. او این بار متوجه شد «پیر بالمن»، طراح مد مشهور که آن زمان هنوز ناشناخته بود، برای مادرش بوتیکی باز کرده است که برای خیاطهای پاریس طراحی میکند. او به سراغ آنها رفت و از آنها خواست مدتی در کنارشان کار کند. زینت در این دوره علاوه بر یادگیری حرفهای طراحی و برش لباس، طرز اداره بوتیک را هم یاد گرفت.
او پس از یادگیری طراحی، برش و دوخت لباس در پاریس و سوییس، با بازگشت به ایران، مزون خود را باز کرد و تصمیم به برگزاری فشنشو گرفت.
زینت در فشنشوی خود از زنان صاحبنامی مانند «صفیه فیروز» دعوت کرد که شرکت کنند. ۱۵ نفر از زنان شناخته شده به افتتاحیه مزون رفتند. در مراسم فشنشو، او ۹۰ دست لباس زنانه را طراحی و با مانکنهایی که خودش آنها را تربیت کرده بود، به نمایش گذاشت. این مراسم در طول روز سه بار برگزار شد. معرفی لباسها بر عهده خود خانم جهانشاه بود.
او نام لباسها را از روی فصلها و گلها انتخاب کرده و پارچههای فرنگی را برای طراحی این لباسها به کار گرفته بود.
زینت جهانشاه سالها بعد در مصاحبهای گفته بود: «ديور در آن موقع مد جديدش را با دامنهای بلند عرضه کرده بود و اغلب لباسها، دامن بلند، با ترکهای باريک بودند؛ مثلاً خانم صفيه فيروز که در برنامه حضور داشت، چون تازه از پاريس به تهران آمده بود، لباسی به همين مدل به تن داشت.»
لباسهایش البته تقلیدی از مدهای فرانسوی نبودند بلکه آمیزهای از طراحیهای فرنگی و نگاه خودش بودند. او این لباسها را براساس ایده اندام ایرانیها طراحی کرده بود.
بنا بر خاطرات افرادی که این لباسها را دیدهاند، پالتوها گشاد و آزاد بودند با آستينهای سرخود گشاد و يقههای بسته. کت و دامنها هم مناسب اعتقادات زنان ایرانی طراحی شده بودند و پيراهنهای شب به سبک دکلته. به جلوی اين لباسها قسمتی اضافه میشد تا به تن بايستد. در اين لباسها از مخمل استفاده میکردند و بازار پارچه «لمه» هم گرم بود. کفشها نوک گرد، بیپاشنه و باريک بودند. لباسهای شب پولک و منجوقدوزی میشدند. اين لباسها بيشتر به رنگ سياه و قهوهای بودند و قيمتشان به عنوان مثال برای پيراهن بعدازظهر، ۵۰ تومان و پالتوها ۱۰۰ تومان بود.
فشنشو دوساعتونيم طول کشيده بود و نه تنها خانمهای حاضر در مجلس بلکه تمام آنها که وصف نمايش خيره کننده خياطخانه جهانشاه را شنيده بودند، استقبال زیادی از جادوی مد او کردند.
مدلها و مانکنها چه کسانی بودند؟
مانکنهايی که بايد لباسهای اين برنامه بر تن آنها نمايش داده میشدند، از بين خانمها و دختران دوست و آشنا انتخاب شده بودند. از آنجا که محيط خياطخانه و اين برنامه خاص کاملاً زنانه بود، از طرف خانواده اين مانکنهای آماتور و خودشان مخالفتی نشد اما به هر حال آموزش طرز راه رفتن، ايستادن و نمايش لباس دردسرهای زیادی داشت. اين زنان جوان بين ۱۸ تا ۲۵ سال سن داشتند و پرو و آماده کردن لباسهایشان سه ماه طول كشيده بود. البته خلاف تصور، گيسوان مانکنها ساده و بیآرايش بود، چون در آن زمان سلمانی رفتن و آرايش کردن مثل امروز امری عادی نبود.
اجرت دوخت لباس در خياطخانه برای ديگران به اين شرح بود: لباس روز از ۱۱۰ تا ۱۵۰ تومان، لباس شب بين ۲۰۰ تا ۲۵۰ تومان و کت و دامن يا پالتو با روسری۳۰۰ تومان.
شيکپوشی خوب است اما آلامد...
۱۰سال پس از افتتاح خياطخانه بود که زینت به فکر استفاده از طرح لباسهای قديمی در کار خود افتاد: «با الهام از لباسهای موزه مردمشناسی، مانتویی طراحی کردم که شبيه ردای مردان قدیمی بود و آستينهای راستهگشاد داشت. اين مانتو با استقبال زیادی روبهرو شد.» زينت جهانشاه عقيده جالبی درباره مد و بازگشت آن در دورههای زمانی متوالی داشت: «طی سالها خیاطی، به اين نتيجه رسيدم که مد سير دورانی دارد؛ مثلاً خيلی از مدلهای مجموعه من بعد از سالها دوباره متداول شدند.»
اما نظر يک ليدر مد و طراحی درباره پديده مد چيست؟ جهانشاه گفته بود: «شيکپوشی خيلی خوب است ولی نبايد خيلی آلامد شد و در بست و چشمبسته از مد پیروی کرد. هميشه پيرو مد بودن زيبايی نمیآورد بلکه رعايت اعتدال و شخصيت در لباس پوشيدن است که يک خانم را برازنده جلوه میدهد. به اعتقاد من یکی از اصول شيکپوشی خانمها، همان سادهپوشی و رعايت تعادل مد است.»
حالا بيش از ۶۰ سال از آن سالها میگذرد. زينت جهانشاه تا سال ۱۳۴۷ کار خیاطی را ادامه داد. در اين مدت چندباری محل خياطخانهاش تغيير یافت تا اين که بالاخره بعد از تولد دخترش «زهرا»، کمکم خود را بازنشسته کرد و مزونش را بست. در حالی که در آن زمان مد و طراحی در ایران به یک رشته دانشگاهی تبدیل شده بود.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
با ایرانوایر همکاری کنید
ویدیوها و مطالب خود را برای ما بفرستید
ثبت نظر