نادره انور، شهروندخبرنگار، اولین عکاس حرفه‌ای زن

«ایران‌وایر» سال گذشته اولین جلد از کتاب «زنان تاثیرگذار ایران» را به‌صورت دیجیتال منتشر کرد. نسخه چاپی این کتاب چند ماه پیش توسط انتشارات «ناکجا» منتشر شد. این کتاب، روایت ۱۰۰ زنی است که بر پیرامون خود، جامعه، علم، هنر، سیاست، فرهنگ، ورزش، اقتصاد و تکنولوژی تاثیر گذاشته‌، از موانع نظام نابرابر جنسیتی نهراسیده‌ و مسیری را برای رشد و دست‌یابی زنان ایران به حق برابر انسانی خویش هموار کرده‌اند. انتخاب‌کنندگان این فهرست، مخاطبانی هستند که باور دارند از این زنان تاثیر گرفته‌اند.

پس از انتشار نسخه دیجیتال کتاب زنان تاثیرگذار، از شما مخاطبان «ایران‌وایر» خواستیم اگر نام زنی که به نظرتان تاثیرگذار بوده است را در این فهرست نمی‌بینید، نام و دلیل آن که او را تاثیرگذار می‌دانید، برای ما به ایمیل [email protected]  بفرستید.

در مدت چند ماه، ایمیل‌های زیادی از شما دریافت‌ کردیم و نام‌های زیادی بر پایه انتخاب‌های شما برای جلدهای بعدی کتاب جمع‌آوری شدند. منتخبان می‌توانند در هر عرصه‌ای، از فرهنگ، علم، آموزش، پژوهش و کنش‌گری گرفته تا هنر، ورزش، فعالیت‌های خیریه، سیاست، تکنولوژی، کارآفرینی، نوآوری، اقتصاد و ادبیات گام‌های موثری برداشته باشند.

اگر شما هم زنی تاثیرگذار می‌شناسید، در انتخاب‌های ما سهیم شوید. زندگی‌نامه زنان تاثیرگذار پیشنهادی شما (پس از تایید توسط تیم «ایران‌وایر»)، ابتدا در سایت منتشر می‌شود و در گام بعدی، به جلدهای بعدی کتاب زنان تاثیرگذار راه می‌یابد.

جلد اول کتاب زنان تاثیرگذار را، می‌توانید از این لینک دانلود کنید.

***

پیش از او زنان دیگری هم دوربین دست گرفته بودند  و از خانه‌ها و اندرونی‌ها تصاویری را ثبت کرده بودند اما این نادره انور بود که توانست نخستین زنی باشد که در رشته عکاسی تحصیل کند و دوربین را از چارچوب خانه و دیوارهای زنانه بیرون ببرد. 

نادره انور در سال ۱۳۱۱ در تهران به دنیا آمد. او پس از فارغ‌التحصیل شدن  در دبیرستان «نوربخش» به هنرستان موسیقی دختران رفت. او در هنرستان در رشته پیانو مشغول شد. بعد از پایان تحصیلات در دانشگاه برای ادامه تحصیل ابتدا به انگلستان و سپس به آلمان رفت. در آلمان در آکادمی عکاسی کلن پذیرفته شد و عکاسی را به‌صورت آکادمیک آموخت.  نادره انور پیش از سفر به آلمان نیز به صورت آماتور عکاسی می‌کرد، اما پذیرش در آکادمی عکاسی کلن باعث شد تا نامش به‌عنوان نخستین زنی که در زمینه عکاسی به تحصیل پرداخته، شناخته شود.

 در آلمان نادره انور با استادش «گونتر اشپانک» آشنا و ازدواج کرد. آقای اشپانک یکی از استادان شناخته شده عکاسی در آلمان بود. 

پس از پایان تحصیلات نادره انور همراه همسرش به ایران آمد. نادره انور متخصص عکاسی پرتره بود، اما عکاسی مستند اجتماعی را هم دنبال می‌کرد. 

او به همراه همسرش به مدت دو سال در زمینه عکاسی تاریخی، قطعات موزه‌ای، اشیای باستانی و طبیعت به فعالیت مشغول شدند. اما ازدواجش با اشپانک زمان زیادی طول نکشید و این ازدواج  پس از دو سال به جدایی منتهی شد. 

نادره انور بعد از جدایی به استخدام شرکت ملی نفت ایران درآمد و به‌عنوان کارمند روابط عمومی به عکاسی از مناطق نفت خیز کشور مشغول شد. در سال۱۳۴۲، آتلیه‌ای در خیابان وصال شیرازی تاسیس کرد و به تربیت شاگردانی پرداخت تا او را در تهیه عکس‌های تبلیغاتی و صنعتی پروژه‌های مختلف یاری کنند. او در کنار عکاسی تبلیغاتی، به عکاسی پرتره و طبیعت نیز مشغول بود و عکس‌های متعددی از مناظر روستایی و پرتره‌های ترکمن‌ها و سایر اقوام ایرانی ثبت کرد. 

در کنار این فعالیت‌ها نادره انور به عکاسی از طبیعت و پرتره نیز سرگرم بود. او به تدریج با نوآوری‌های متعدد شیوه‌های مختلفی برای عکاسی عرضه کرد.برای اولین بار چاپ تابلو «شفاف» که حاصل عکاسی از مجتمع‌های صنعتی بزرگ بود توسط انور به شرکت «کُداک» سفارش داده شد. این تابلو ۳۰ متری و رنگی در نخستین نمایشگاه بین‌المللی به معرض نمایش گذاشته شد.

نادره انور پس از مدتی با مهندس «منصور رفعت» آشنا و با او ازدواج کرد. منصور رفعت، مدیر شرکت هواپیمایی «پارس‌ایر» بود. پدر منصور رفعت «علی‌اصغر رفعت»، مدیر باشگاه هواپیمایی و قايم‌مقام هواپیمایی ملی ایران بود. این شرکت هواپیماهای چارتری داشت که به نقاط مختلف می‌رفتند. این شرکت با خرید هواپیماهای فوکر نخستین خط نیمه خصوصی ایران بود. بعد از انقلاب این شرکت به هواپیمایی «آسمان» تغییر نام داد. 

بعد از این ازدواج بود که استودیو عکاسی خود را پس از ده سال فعالیت در سال ۱۳۵۲ تعطیل کرد و از شرکت نفت نیز بازخرید شد. او بعد از این تنها همکاری‌اش در سازمان زنان بود. او عکس‌های زیادی از زنان سراسر ایران به‌خصوص در طرح پیکار با بی‌سوادی گرفت. در کنار عکاسی از زنان، نادره انور آموزش عکاسی را هم شروع کرد. 

نادره انور در سال ۱۳۶۱ به فرانسه مهاجرت کرده و در آن‌جا استودیویی راه‌اندازی کرد که به‌مدت ده سال فعال بود. او در فرانسه دو نمایشگاه از مناظر و پرتره‌هایی از ترکمن و بام‌های کاشان برگزار کرد. با تعطیلی استودیو، نادره در باغچه‌ای خارج از پاریس با تمرکز بر روی پرتره و به‌ویژه کودکان به کار عکاسی ادامه داد.

تحصیلات آکادمیک او نه‌تنها به او دانش فنی در عکاسی بخشید، بلکه او را با جریان‌های هنری مدرن جهان آشنا کرد. این دانش به او کمک کرد تا پس از بازگشت به ایران، نه‌تنها به‌عنوان یک عکاس حرفه‌ای، بلکه به‌عنوان یک پیشگام و معلم در این حوزه فعالیت کند.

نادره انور سبک عکاسی مستند و پرتره را با جزییات دقیق و نگاه انسانی خاصی دنبال می‌کرد. آثار او از نگاه مدرن و تکنیک‌های پیشرفته برخوردار بودند و تصویری نوین از زندگی، معماری و فرهنگ ایرانی ارایه می‌دادند.

نادره انور نه‌تنها به‌عنوان یک عکاس، بلکه به‌عنوان یک پیشگام اجتماعی و فرهنگی شناخته می‌شود. او در دورانی که زنان ایرانی با محدودیت‌های بسیاری مواجه بودند، توانست نگاه جامعه را نسبت به حضور زنان در هنر و به‌ویژه عکاسی تغییر دهد.