جهت ارسال ایمیل و یا دریافت اطلاعات تماس مسئول ذیربط به این لینک مراجعه فرمایید.
****
یک روز پس از تصمیم «شورای عالی فضای مجازی» در صبح پنجم دیماه ۱۴۰۳، پیامرسانهای «واتساپ» و «گوگلپلی»، بازار مجازی اپلکیشینهای تحت «اندروید» در ایران رفع فیلتر شدند. در حالی که برخی شهروندان از این اتفاق ابراز خرسندی میکنند، بعضی از سردرگمی در رفت و آمد بین روشن و خاموش کردن فیلترشکن و برخی دیگر از کاهش سرعت و اختلال اینترنت گلایه دارند.
بهگواه برخی اطلاعات جسته و گریخته که از سوی رسانههای وابسته به حکومت منتشر شدهاند، طرح بزرگتری برای محدود کردن دسترسی شهروندان ایرانی به جریان آزاد جهانی اطلاعات کلید خورده است. درباره طرح دولت «مسعود پزشکیان» برای فیلترینگ هوشمند چه میدانیم؟
***
رفع فیلتر واتساپ؛ مردم چه میگویند؟
بررسیهای «ایرانوایر» نشان دادهاند پیامرسان واتساپ که در جریان اعتراضات به کشته شدن «مهسا (ژینا) امینی» در بازداشت «گشت ارشاد» مسدود شده بود، رفع فیلتر شده و در شهرهای مختلف ایران، هم در اینترنت خانگی و هم اینترنت همراه قابل دسترس است.
مخاطبان «ایرانوایر» در پیامهایی از شهرهای کرمان، تهران، اسلامشهر، تبریز، همدان، ساری، مشهد، اهواز و حتی در خارج از ایران که با برخی شهرهای ایران و خانوادههایشان هر روز تماس تصویری دارند، از بهبود کیفیت زندگی خود بهدلیل رفع مسدودی واتساپ خبر دادهاند.
با اینحال، برخی دیگر مشکلات دیگری را مطرح کردهاند. شهروندی از یکی از شهرهای استان مازندران به «ایرانوایر» گفته است وقتی برق قطع میشود، اینترنت همراه از«۵جی» به «ای» تبدیل میشود و وضعیت اینترنت نسبت به قبل بدتر شده است.
شهروندان دیگری از تهران، تبریز و مشهد از مشکل روشن و خاموش کردن مدام فیلترشکن برای استفاده از واتساپ و سایر اپلیکیشنهای پرطرفدار مانند اینستاگرام نوشتهاند.
یکی از آنها گفته است: «واتساپ خوب کار میکند. هر دو را استفاده میکنم؛ هم وایفای و هم اینترنت گوشی. اما مدام باید فیلترشکن را روشن و خاموش کنیم و این دردسر شده است.»
شهروند دیگری از تبریز تاکید کرده برای تماس تصویری واتساپ، مشکل حل شده است اما باتوجه به این که سالها این اپلیکیشن مسدود بوده و بسیاری ناچارا به اپلیکیشنهای داخلی روی آوردهاند، مردم همچنان برای پیامهای روزمره از نرمافزارهای داخل ایران استفاده میکنند و به همیندلیل واتساپ خیلی خریداری ندارد.
این همه در حالی است که بر اساس سندی که خبرگزاری «مهر» تنها بخشهایی از آن را منتشر کرده و آن را «سند راهبردی جمهوری اسلامی ایران در فضای مجازی» خوانده است، اینترنت در ایران در آیندهای نه چندان دور بیشتر از قبل محدود خواهد شد.
درباره طرح موسوم به «طرح مرحلهای رفع فیلترینگ» چه میدانیم؟
بر اساس گزارش خبرگزاری دولتی مهر، آنچه که طرح مرحلهای رفع فیلترینگ خوانده شده است، از طریق مقابله با فیلترشکنها و سرمایهگذاری روی اپلیکیشنها و پلتفرمهای داخل ایران دسترسی آزاد به اینترنت جهان آزاد را بیشتر و شدیدتر از قبل محدود خواهد کرد.
این گزارش اگرچه اطلاعاتی را به صورت جسته و گریخته بازتاب داده اما به وضوح از تصمیم دولت پزشکیان و شورای عالی فضای مجازی برای سه مرحله که فعالان آزادی اینترنت آن را خطرناک توصیف میکنند، پرده برداشته است.
بر این اساس، در مرحله اول این طرح قرار است بسته حمایتی ۵۰ میلیارد تومانی به هر یک از پیامرسانهای داخلی پرداخت و زیرساخت برای سکوهای محتوای داخلی تهیه شود. رفع مسدودیت واتساپ و گوگلپلی در همین مرحله مطرح و عملی شده است.
سکو یا پلتفرم محتوای داخلی معمولا به نمونههایی کپیبرداری شده از پلتفرمهای اصلی رد و بدل کردن اطلاعات یا نشر و پخش محتوای دیجیتال اتلاق میشوند که در داخل ایران و تحت نظارت دستگاههای امنیتی عمل میکنند. ایران، روسیه و چین از جمله کشورهایی هستند که تقریبا برای اغلب پلتفرمهای فعال در فضای اینترنت، نمونه داخلی و کپیبرداری شده را ساختهاند؛ مثلا در ایران با توجه به محدودیت پلتفرمی مانند «یوتیوب» که محتوای تصویری در آن قابل نشر است، «آپارات» تعریف شده و از سوی نهادهای حکومتی و دستگاههای مرتبط و گاه حتی شهروندان عادی مورد استفاده قرار میگیرد.
در مرحله دوم این طرح، از ارایه پلتفرم محبوب یوتیوب از طریق «درگاههای حکمرانیپذیر» حرف زده شده است. همچنین گفته شده که «لایحه اخبار جعلی» در دولت در دست تصویب قرار گرفته است و سکوهای خصوصی از سوی دولت و بخش خصوصی تقویت خواهند شد.
«علیرضا منافی»، پژوهشگر اینترنت و امنیت دیجیتال به «ایرانوایر» میگوید با این که اطلاعات اندکی از طرح چند مرحلهای مورد بحث بیرون آمده اما همین حد هم کافی است که بدانیم رفع مسدودیت واتساپ و گوگلپلی به معنای رفع فیلترینگ نیست و قرار است دسترسی شهروندان به جریان آزاد اطلاعات به صورت هوشمندتری دچار مشکل شود.
او توضیح میدهد که درگاه حکمرانیپذیر، اصطلاحی است که حکومت از آن برای لاپوشانی کردن ساخت و رواج دادن سرویسهای جعلی، مشابه سرویس «تلگرام طلایی» که پیشتر برای پیامرسان تلگرام ساخته شده بود، استفاده میکند.
به گفته این پژوهشگر اینترنت و امنیت دیجیتال، وزیر ارتباطات جدید روز اول در جلسه رای اعتمادش در مجلس شورای اسلامی گفته بود فیلترینگ به صورت فعلی قابل اجرا نیست و ما تا حالا نتوانستهایم منویات رهبر جمهوری اسلامی را به اجرا برسانیم.
او ادامه میدهد: «به نظر میرسد دولت پزشکیان میخواهد سیستم فیلترینگ را بازسازی کند، چون تکنولوژی پیشرفت کرده و پروتکلهای جدید میتوانند از سد این فیلترینگ امروزی بگذرند و میدانند که هزینههایی که میکنند، بیثمر هستند. بنابراین، باید یک سری تغییرات بنیادین در سیستم خود ایجاد کنند.»
منافی تاکید میکند: «بررسیها نشان میدهند که از بعد از جنبش زن، زندگی، آزادی، جمهوری اسلامی واقعا دنبال این بوده است که بتواند سیستم فیلترینگی که دارد را تغییر دهد. قبلا در سیستم فیلترینگ، از آنالیز یا تحلیل ترافیک استفاده نمیکردند ولی الان برای این که بدانند مردم از چه چیزی بیشتر استفاده میکنند، تحلیل ترافیک خیلی دقیقی دارند. از این طریق، هم میتوانند ویپیانها را شناسایی کنند و ببندند و هم ببینند چه وبسایتهایی بیشتر از بقیه استفاده میشوند. رفتار مردم و رفتار ترافیک را میتوانند تحلیل و فیلترش کنند؛ چیزی که قبلا نداشتیم.»
به گفته این فعال آزادی اینترنت، همین امر سبب شده است که پروتکلهای ویپیانی که قبلا کار میکرده، الان کار نکنند و حتی فیلترشکنهایی که در چین کار میکنند، در ایران جواب ندهند: «با توجه به تغییرات جدید و سیستم فیلترینگ و با توجه به سیاستهای جدیدشان، فکر کردن به این که دولت پزشکیان قرار است رفع فیلترینگ انجام دهد، خندهدار است و با رفع مسدودی واتساپ و گوگلپلی، فقط قصد استفاده تبلیغاتی داشتهاند.»
مقابله با فیلترشکنها و اینترنت اقشار؛ مرحله سوم طرح دولت پزشکیان
در سندی که خبرگزاری مهر بخشهایی از آن را منتشر کرده، آمده در مرحله سوم طرح مرحلهای رفع فیلترینگ که از سوی دولت پزشکیان مطرح شده، قرار است اینترنت اقشار یا آن چه فعالان آزادی اینترنت آن را «اینترنت طبقاتی» میخوانند، پیادهسازی شود.
اینترنت طبقاتی در واقع به دنبال این است که افراد با توجه به دستهبندیهایی که حکومت برای آنها انجام داده است، دسترسیهای متفاوتی به اینترنت داشته باشند و سطح متفاوتی از فیلترینگ به آنها تحمیل شود. بر این اساس، مثلا دسترسی اساتید دانشگاه از طریق ویپیانهای دولتی با دسترسی دانشجویان آنها متفاوت خواهد بود. همچنین مثلا خبرنگاران رسانههای داخلی به وبسایتها یا پلتفرمهایی دسترسی خواهند داشت که اساتید دانشگاه یا شهروندان عادی ندارند و وزارت ارتباطات ایران خواهد توانست از طریق ارایه سیمکارتهای مختص هر گروه یا از طریق ویپیانهایی که دروازه ورود به اینترنت جهانی هستند، محتوای قابل دسترس هر گروه و فعالیتهای آنها را در آن فضا کنترل و رصد کند.
علیرضا منافی درباره بحث اینترنت اقشار نیز ضمن تاکید بر تبعیضآمیز بودن آن و تشدید تبعیض طبقاتی به شهروندان ایرانی در دسترسی به اطلاعات میگوید: «اینترنت اقشار همین حالا هم در سطوحی اجرایی شده است و استادهای دانشگاه و خبرنگارها اینترنت با سطح فیلترینگ متفاوتی از مردم دارند. این تبعیض در دسترسی به اینترنت است. اما به آن شکل که در زندگی مردم قابل لمس باشد، خیلی اتفاق خاصی نیفتاده است.»
او تاکید دارد که بیشترین مشکل اینترنت ایران در حال حاضر، اختلالات عمدی است که تغییری نکردهاند: «ما روی واتساپ میتوانیم رفع مسدودیت داشته باشیم یا رفع اختلال. اختلالها اغلب روی پروتکلهای رمزنگاری شده هستند که باعث میشوند دیتا رمزنگاری و ارسال شود تا مانع شنود شود. تا زمانی که این اختلالها هستند، رفع فیلتر نیست، فقط رفع انسداد است.»
او در ادامه با تاکید بر این که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت پزشکیان بر مقابله با ویپیانها متمرکز است، میگوید: «در حال حاضر بیشترین هزینه روی ایجاد اختلال بر ویپیانها انجام میشود و تقریبا همه ویپیانها مختل هستند. وضعیت از این هم وخیمتر خواهد شد، چون در فاز سوم این طرح دولت پزشکیان قرار است زیرساختی درست شود برای مقابله با فیلترشکنها. قرار است هیچ فیلترشکنی کار نکند. توضیحات بیشتری ارایه نکردند که جزییات طرح چیست ولی به صورت خیلی کلی درباره آن صحبت شده است.»
با این اوصاف، رفع فیلترینگ زمانی رخ خواهد داد که دولت جمهوری اسلامی در سطوح مختلف، از جمله در سیاستگذاری و ایجاد اختلال دست از کار بکشد و با پوستههای جایگزین یا همان سرویسهای جعلی و البته پلتفرمهای داخلی، شهروندان را نفریفته و مجبور به استفاده از نسخههای تحت کنترل خود که قریب به اتفاق ناامن هستند، نکند.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
با ایرانوایر همکاری کنید
ویدیوها و مطالب خود را برای ما بفرستید
ثبت نظر