آتش جنگلهای بلوط منطقه حفاظت شده خائیز درحالی پس از پنج روز مهار شد که بخش دیگری از جنگلهای منطقه زاگرس در دالاهو، طعمه حریق شدهاست. این حریق ۱۸تیر سال جاری پس از آن دامن جنگلهای خائیز را گرفت که یک کشاورز برای آمادهسازی زمین، آن را آتشزده بود.
دوستداران محیطزیست در گفتوگو با «ایرانوایر» تاکید کردهاند هلیکوپتر صرفا برای جابهجایی نیروها، آن هم در روز سوم حریق در منطقه حاضر شد و پرواز هواپیمای ایلیوشین سپاه نیز بهدلیل موقعیت منطقه، نتوانست کارکرد موثری داشته باشد.
***
بررسیهای ایرانوایر نشان از آن دارد برخلاف ادعای پنج نوبت آبپاشی در منطقه، این هواپیما سایت دفن زباله بهبهان واقع در کیلومتر ۹ جاده بهبهان-شیراز را آبپاشی کردهاست.
نگاهی به اخبار حریق منطقه حفاظت شده خائیز از سال ۱۳۹۷ تاکنون نشان میدهد در پنج سال از این هفت سال، این منطقه درگیر حریق بوده، ولی هیچ تحقیق موثری درباره علت بروز این آتشسوزیها انجام نشدهاست. هیچیک از سازمانهای حفاظت محیط زیست و جنگلها نیز از تعداد درختانی که در این حریقها از بین رفتهاند آماری نداده و سرشماری گونههای زنده متاثر از این حریقها نیز اعلام نشده است.
مهار آتش در این مدت جان یکی از دوستداران طبیعت را گرفته و موجب مصدوم شدن تعداد بسیاری از داوطلبانی شده که با دست خالی به منطقه رفتهاند.
منطقه حفاظتشده ۳۳هزارهکتاری خائیز، بین دو استان خوزستان و کهگیلویهوبویراحمد در ۱۵ کیلومتری شهر دهدشت و هممرز با شهرستان بهبهان واقع شدهاست. بیش از ۶۰ درصد مساحت این منطقه که زیستگاه مطلوب کل و بز در ایران است در استان خوزستان واقع، اما مدیریت آن بر عهده کهگیلویهوبویراحمد است.
گفته میشود این منطقه بیش از یک هزار و ۵۰۰ راس کل و بز دارد. پلنگ و کاراکال و پرندگانی مانند جغد شاخدار و جغد ماهیخوار نیز در آن رصد شدهاند. این منطقه همجوار با رودخانه مارون، از مناطقی چون تنگ پادوک، تنگ شیخ، تنگ علمدار، تنگ خشک، تنگ نیده، تنگ بیستم، تنگ اولگنی، تنگخائیز و تنگتکاب تشکیل شدهاست. بااینحال تنها سه پاسگاه محیطبانی در این محدوده، شامل پاسگاههای تنگتکاب، خائیز و پادوک در آن فعال هستند.
باز هم دیر رسیدند
دو پاره بودن منطقه حفاظت شده خائیز میان دو استان خوزستان و کهگیلویهوبویراحمد، بخش قابل توجهی از تمرکز در مدیریت بهینه، بهویژه در مواقع بحرانی را اتلاف کرده است.
بنا به گفته فعالان محیطزیست، وقوع این حریق و گستردهشدن آن در منطقه پادوک شهرستان دهدشت در استان کهگیلویهوبویراحمد آغاز شده، ولی زمان اعلام آن به نیروهای امدادی و داوطلبان بهبهان در استان خوزستان پس از گستردهشدن حریق بودهاست.
بنا به اعلام مسوولان دستکم ۳۰۰ تن شامل نیروهای امدادی دولتی از یگان حفاظت منابع طبیعی و یگان حفاظت سازمان حفاظت محیطزیست و همچنین داوطلبان و نیروهای هلالاحمر، در مهار این آتش حضور داشتهاند. اینآتشسوزی به گفته فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی کشور، دستکم ۴۶۰ هکتار از جنگلهای بلوط را طعمه خود کرده است.
این درحالیست که «جواد هادی اصل»، فعال محیطزیست، روز ۲۲تیر به خبرگزاری «ایسنا» گفت حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد کوه خائیز در آتش سوخت.
بهطور معمول در مهار حریقهای منطقه حفاظت شده خائیز، گروه مردمی «خط آتش» که متشکل از کوهنوردان و آتشنشانان بهبهان هستند، تشکل زیستمحیطی «سبزگامان کهگیلویه و بویراحمد»، «انجمن محیط زیستی آریوبرزن» و چند تشکل دوستدار طبیعت دیگر، نیروهای هلالاحمر، دوستداران طبیعت و روستاییان شرکت میکنند.
«محمد داسمه»، وکیلدادگستری و فعال محیطزیست در این منطقه، در حساب شبکه اجتماعی «ایکس» خود نوشت: «ادعایی مطرح شده که مخبر سرپرست ریاستجمهوری در تماسهای تلفنی با وزیر کشور، رییس هلال احمر و استاندار کهگیلویهوبویراحمد، آخرین وضعیت آتشسوزی جنگلهای زاگرس را پیگیری کرد. آقای مخبر این چهار روز کجا بودی؟ آتش منطقه حفاظت شده خائیز را نابود کرد بعد از چهار روز دست به تلفن شدی؟»
در همین حال «اسدالله خادمی»، از فعالان محیطزیست بهبهان در گفتوگو با ایرانوایر، درباره ورود هلیکوپتر و کارکرد آن گفت: «از آنجا که منطقه کوهستانی و صعبالعبور است، رسیدن کوهنوردان و داوطلبان به خط آتش در ارتفاعات زمان زیادی میبرد و موجب گستردهشدن حریق میشود. بنابراین هلیکوپتر با انجام عملیات هلیبورد کمک میکند نیروها سریعتر به اتفاعات برسند.»
او با اشاره به اینکه در حریق اخیر هلیکوپتر در روز سوم پس از شروع آتشسوزی رسید، توضیح داد:«آن هواپیما هم که گفته میشود پنج نوبت آبپاشی کرد، اصلا نتوانست خودش را بهدلیل کوهستانی بودن منطقه به خط آتشبرساند و یک بار هم آب را در دامنه کوه خالی کرد.»
برخلاف آنچه در گزارشها از تخلیه آب هواپیمای ایلیوشین در منطقه خائیز مورد تاکید قرار گرفته، حساب اینستاگرامی «بهبهان پاتوق»، با انتشار فیلمی از پرواز هواپیمای ایلیوشین سپاه نوشت: «این هواپیما که با رایزنیهای فراوان توسط مسوولین اعزام شده بود تا آتشسوزی رشته کوههای ارزشمند خاییز را خاموش کند، فقط یک با مخزن آن پر شده و سپس بر روی زبالهدان بهبهان (محل دفن زبالهها و پسماند بهبهان در نزدیکی خیرآباد گهر) خالی شده که در نوع خود جالب است. شاید خلبان این کار را کرده که وضعیت وزش باد را امتحان کندو»
اسدالله خادمی همچنین دراینباره به ایرانوایر توضیح داد: «هواپیما بعد از چندبار که بر روی منطقه دور زد و دید نمیتواند کاری کند، آب مخزن خود را روی دفنگاه زباله بهبهان خالی کرد.»
هفت سال پر حادثه برای خائیز
بررسی حریق در منطقه حفاظت شده خائیز از سال ۱۳۹۷ تاکنون نشان از آن دارد که جنگلهای بلوط و زیستگاه گونههای مختلف طبیعی و جانوری، چه به عمد و چه بهشکل سهوی، بارها طعمه حریق شدهاست. در سال ۱۳۹۷ دستکم یک بار به مدت ۹ ساعت طعمه حریق بوده و سه هکتار از این منطقه قربانی آتش شده است. در خرداد۱۳۹۸ و بهدنبال وقوع آتشسوزی در مناطق خائیز، بدیل، کوه حاتم و تنگبن، برای اطفای حریق این مناطق از استانداری و فرمانداری درخواست بالگرد شد.
همان زمان «جمشید محبتخانی»، فرمانده یگان حفاظت از محیطزیست گفت: برآوردهای اولیه نشان میدهد که ۱۰۰ هکتار از این منطقه دچار آتشسوزی شده است.»
آتشسوزی خائیز در سال ۱۳۹۹ از ۸خرداد آغاز شد. همان سال مدیرکل مدیریت بحران خوزستان به خبرگزاری ایسنا گفت بعد از ۲۰۰ بار تماس با تهران توانستیم بالگرد به خائیز اعزام کنیم. در سال ۱۳۹۹ علاوهبر خرداد، در مهر و آبان نیز این منطقه طعمه حریق شد.
«کوروش کیانی»، مدیرکل منابع طبیعی خوزستان در خصوص علت این آتشسوزیها گفته بود: آتشسوزیها صددرصد عمدی بوده و افراد خاطی شناسایی و به دستگاه قضایی معرفی شدهاند.»
اشاره او به دعوای میان دو دامدار در منطقه است که از یک مدرسه متروک که بهدلیل خالی از سکنه شدن رها شده بود، به عنوان محل نگهداری دام خود استفاده میکردند، است. یکی از این دو به تلافی آنکه نمیتواند این محل را برای دامهای خود قرق کند، آنجا را آتشمیزند که این حریق تمام منطقه را در برگرفت.
همچنین پساز آنکه در سال ۱۴۰۰ این منطقه از حریق در امان ماند، در ۲۴تیر۱۴۰۱ نیز بار دیگر در محدوده کهگیلویهوبویراحمد، این منطقه حریقی روی داد. به گفته فرماندار شهرستان کهگیلویه، مهار این حریق نیز درحالی روی داد که نیروهای مهار آتش با کمبود تجهیزات، ازجمله دمنده و اره بنزینی مواجه بودند.
دستخالی و دمندههایی که مردم نذر میکنند
همانطور که در فیلمهای منتشر شده از عملیات مهار آتش در منطقه خائیز مشخص است، بسیاری از داوطلبان و امدادگران با استفاده از شاخ و برگ درختان اقدام به خاموش کردن حریق میکنند. این درحالیست که بهطور معمول در عملیات میدانی، از دستگاه «دمنده» با پرتاب هوا که موجب خاموش شدن آتش میشود برای این کار استفاده میکنند.
این وسیله درحالحاضر در ایران بسته به نوع و برند آن، قیمتی بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومان دارد. دولت مدعی است که سه دستگاه دمنده به اداره محیطزیست و سه دستگاه دمنده به اداره کل منابع طبیعی بهبهان داده است. علاوهبر این، دوستداران طبیعت با اعلام فراخوان یا از طریق نذر طبیعت، اقدام به خرید دمنده کرده و آن را در اختیار نیروهایی که در خائیز وارد میشوند قرار دادهاند که در چند سال اخیر نیز دستکم هفت دستگاه خریداری شدهاست.
از طریق گروه «رفتگران طبیعت» نیز پنج دستگاه دمنده خریداری و تحویل نیروها شده است. بااینحال هنوز این میزان نیز پاسخگو گستردگی حریق در منطقه نبوده است.
«اعظم بهرامی»، پژوهشگر و کنشگر محیطزیست در گفتوگو با ایرانوایر تاکید کرد: «در ایتالیا برای مدیریت حوادثی این چنین، سالانه چندین مانور برگزار میشود. درحالیکه منطقه حفاظتشده خائیز در کنار یکی از بزرگترین حوزههای نفتی ایران در گچساران، فاقد سیستم پایش و اطفاء حریق است.»
او همچنین با اشاره به اینکه دریاچه سد مارون در این منطقه واقع شده توضیحاتش را اینگونه تکمیل کرد که «هنوز هیچ بررسیای نشده تا ببینند الگوی وقوع این آتشسوزیها و نحوه گسترش آن چیست، تا یک مدل طراحی و مطابق آن به مهار حریقها بپردازند.»
حریق در جنگلهای ایران محدود به منطقه خائیز نیست و در استان خوزستان در همین چهار ماهه نخست سال، دوبار پارک ملی کرخه طعمه حریق شده است.
جانی که برای حفاظت از خائیز قربانی شد
عدم بررسی علل وقوع حریق و جلوگیری از منازعات عشایر مستقر در منطقه از یک سو و ناتوانی دولت در مدیریت تعارض منافع از سوی دیگر درحالی استمرار این حریقها را سبب شده که تاکنون عملیات اطفاء حریق موجب قربانی شدن مردم و داوطلبان محلی نیز شدهاست.
در سال جاری و پیش از حریق اخیر، یکی از ساکنان «تشان» در منطقه شکار ممنوع «بدیل» در همین محدود که خواهان زمین از اداره کل منابع طبیعی بوده و با آن مخالفت شده، به تلافی آنجا را آتش زد که با ورود به موقع از گسترده شدن آن جلوگیری شد. این رفتارها علاوهبر خسارت جبرانناپذیر به طبیعت و اتلاف انرژی داوطلبان، موجب از دست رفتن جان آنها نیز شدهاست.
«البرز زارعی مقدم کوهسرک»، کوهنورد ۲۸ ساله و از اعضای انجمن کوهنوردی زاگرس و عضو فعال تشکل زیستمحیطی سبزگامان کهگیلویه و بویراحمد بود که در جریان حریق سال ۱۳۹۹ منطقه خائیز دچار سوختگی شدید شد. او در ۱۲خرداد۱۳۹۹ دچار حادثه شد و باوجود انتقال به اصفهان برای درمان، با ۶۰ درصد سوختگی عصر روز ۳۰خرداد همان سال جان باخت.
«رویا جانفزا»، کوهنورد اهل شهر دهدشت نیز که همان سال برای خاموش کردن آتش به کوههای خائیز رفته بود، دچار مصدومیت از ناحیه دو پا شد.
این بهجز آسیبهایی است که داوطلبان بهدلیل نداشتن حفاظ صورت، لباس مناسب و کفش مناسب، در پی حضور در عملیات مهار آتش میبینند.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر