«مساله‌ای پی‎گیر، مربوط به واقعه ای تاریخی که با گذر زمان از میان نمی‌رود»؛ این داستانی آشنا برای بسیاری نیروهای چپ در سراسر جهان است. برای نسل‌های پی‌ در پی چپ در ایران، هیچ سوال و مساله‌ای بزرگ ‌تر از کودتای ۲۸ مرداد و نقش حزب «توده» در آن نبوده است؛ این که چرا حزبی با ده ‌ها هزار عضو نتوانسته بود در سال ۱۳۳۲ جلوی این کودتای امریکایی را بگیرد و دولت دکتر «محمد مصدق» را نجات دهد؟ یکی از اولین تاریخ‏ دان های متخصصی که در آثار خود به این مساله پرداخته، «مازیار بهروز» است؛ دانش‌یار تاریخ در دانشگاه ایالتی سان فرانسیسکو که کتابش با عنوان «شورشیان آرمان خواه؛ ناکامی چپ در ایران» در سال ۲۰۰۰ به زبان انگلیسی منتشر و به یکی از پرخواننده ‌ترین روایات موجود در مورد نهضت چپ ایران بدل شد. این کتاب را «مهدی پرتوی»، یکی از چهره‌های سابق حزب توده که از شخصیت‌های خود کتاب بود، به فارسی ترجمه کرد و توسط انتشارات «ققنوس» به چاپ رسید که فروش بالایی داشت.مازیار بهروز در گفت وگو با «‌ایران ‌وایر»، به نقش کمونیست‌ها در رویدادهایی که به کودتای ۲۸ مرداد انجامید، پرداخته است:

***

چرا حزب توده با وجود داشتن هزاران عضو و بخش قابل توجه نظامی، نتوانست جلوی کودتای ۲۸ مرداد را بگیرد؟ این سوال، نسل‌ها است ذهن چپ‌گرایان ایرانی را به خود مشغول کرده است. شما در آثار خود در این مورد به جناح‌بندی های درون حزب به عنوان دلیل اصلی اشاره کرده اید.

برخی از رهبران حزب توده می گفتند این مصدق بود که به آن ها امکان نداد جلوی کودتا را بگیرند.

شما دو جناح در رهبری حزب توده تعریف می‌کنید اما به نظر خیلی منسجم نبوده اند؟ چه چیزی این جناح‌ها را از هم جدا می‌کرد؟

اما «نورالدین کیانوری» که شما او را جزو جناح تندرو دسته ‌بندی می‌کنید، همیشه می گفت که طرف ‏دار مصدق بوده و از طریق همسرش که از اعضای خانواده نخست ‌وزیر بود، در همان روز کودتا به مصدق هشدار داده‌ اند.

رهبران حزب توده پس از شکست، پلنوم(نشست همگانی) کمیته مرکزی حزب را در سال ۱۳۳۶ در مسکو تشکیل دادند. تلاش آن‌ها برای یاد گرفتن از اشتباهات خود چه قدر موفق بود؟

شما در آثارتان به درگذشت جوزف استالین در ماه مارس ۱۹۵۳، چند ماه پیش از کودتا‌ اشاره می‌کنید و می‌گویید باعث فلج شدن حزب توده شده است. اتحاد شوروی از چه طرقی کنترل خود بر حزب توده را حفظ می‌کرد؟

{[ breaking.title ]}

{[ breaking.title ]}