روایت‌های مختلف از محتوای تفاهم‌نامه احتمالی

در حالی که رسانه‌های ایران و غربی از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به یک تفاهم‌نامه خبر می‌دهند، جزئیات منتشر شده از سوی دو طرف اختلاف‌های قابل‌توجهی در محتوای این توافق احتمالی را نشان می‌دهد.

روزنامه «اعتماد» در ایران به نقل از یکی از اعضای رسانه‌ای هیئت مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی و وب‌سایت «اکسیوس» به نقل از یک دیپلمات میانجی و مقام آمریکایی، گزارش‌هایی درباره مفاد این تفاهم منتشر کرده‌اند؛ اما این دو روایت در چندین محور کلیدی، تفاوت‌های جدی دارند.

در گزارش اعتماد، تفاهم شامل «بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز با ترتیبات ایرانی» و بازگشت تدریجی شرایط عادی عنوان شده است. اما اکسیوس می‌نویسد این تنگه «بلافاصله و بدون دریافت عوارض از سوی ایران» باز می‌شود و تنها در بازه ۳۰ روزه حجم تردد به شرایط پیش از جنگ بازخواهد گشت؛ موضوعی که نقش ایران در مدیریت این آبراه را محدودتر توصیف می‌کند.

اعتماد از «تعلیق تحریم‌های نفتی، پتروشیمی و دسترسی کامل ایران به منابع مالی» سخن می‌گوید و حتی به آزادسازی مرحله‌ای حدود ۲۴ میلیارد دلار دارایی بلوکه‌شده اشاره دارد.

در مقابل، اکسیوس تأکید می‌کند که هیچ جدول زمانی قطعی برای تعلیق تحریم‌ها وجود ندارد و همه چیز «مشروط به اجرای کامل توافق از سوی ایران» است؛ به‌عبارت دیگر، رفع فشار اقتصادی مرحله‌ای و وابسته به رفتار تهران خواهد بود.

بر اساس گزارش اعتماد، بخشی از منابع مسدود شده ایران حتی پیش از آغاز مذاکرات در دسترس قرار می‌گیرد. اما اکسیوس اساساً درباره این موضوع سکوت کرده و تنها می‌گوید «مشخص نیست» چنین بندی در متن نهایی وجود دارد یا خیر.

هر دو گزارش بر تعهد ایران به عدم ساخت سلاح هسته‌ای تأکید دارند، اما اکسیوس جزئیات بیشتری ارائه می‌دهد؛ از جمله احتمال رقیق‌سازی اورانیوم در داخل ایران تحت نظارت بین‌المللی. در مقابل، گزارش اعتماد به‌صورت کلی به مذاکرات ۶۰ روزه درباره موضوعات هسته‌ای و لغو تحریم‌ها اشاره می‌کند، بدون ورود به سرنوشت ذخایر اورانیوم.

اکسیوس مدعی است متن تفاهم‌نامه در سطح بالا تأیید شده اما هنوز امضای نهایی برخی چهره‌های سیاسی در ایران، از جمله مجتبی خامنه‌ای، را ندارد. در مقابل، وزارت خارجه ایران تأکید کرده که هیچ توافقی نهایی نشده و همه گزارش‌ها «گمانه‌زنی» است.

در حالی که هر دو روایت از نزدیک شدن به یک توافق خبر می‌دهند، اختلاف‌ها بر سر نقش ایران در کنترل تنگه هرمز، نحوه و زمان رفع تحریم‌ها، و سرنوشت دارایی‌های بلوکه‌شده نشان می‌دهد که مسیر نهایی توافق همچنان مبهم و محل اختلاف جدی میان طرف‌هاست.