در حالیکه در هرات زنان و جوانان معترض، شعار «مرگ بر دیکتاتور» و «زن زندگی آزادی» سر دادهاند و اعتراضشان با گلولههای طالبان سرکوب شده، مقامات ایران به افرادی که قصد حمایت از آنها را داشتند، هشدار دادهاند که حق تجمع بدون مجوز را ندارند و هرگونه تجمع با «برخورد قانونی» روبهرو خواهد شد. در اطلاعیهای که خبرگزاری «تسنیم» وابسته به سپاه منتشر کرده، برگزاری تجمعات بدون مجوز ، «تبعات و پیامدهای حقوقی» در پی خواهد داشت.
این هشدار در حالی صادر شده که پیشتر در شبکههای اجتماعی فراخوانی برای برگزاری تجمع اعتراضی در مشهد مقابل کنسولگری افغانستان تحت کنترل طالبان منتشر شده بود.
درباره اعتراضات زنان و جوانان هرات که برای دومینروز طی یک هفته گذشته با گلوله از سوی طالبان سرکوب شد و در ایران هم صدای حمایت از اعتراضشان خفه میشود، چه میدانیم؟
***
در هرات چه خبر است؟
بر اساس گزارشهای اولیهای که در شبکههای اجتماعی منتشر شد، اواسط ماه خرداد (جوزا)، بنا به روایتی ۲۱ زن در بازار هرات بهدلیل آنچه «بدحجابی» خوانده میشود توسط نیروهای طالبان بازداشت شدند و همین جرقه اعتراضاتی را زد که تا به امروز دو نفر، از جمله یک کودک ده ساله و یک زن در آن کشته شدهاند و بر اساس گزارشهای غیررسمی، دهها نفر زخمی شدهاند. طالبان البته بازداشت زنان بهدلیل بیحجابی یا بدحجابی را رد کرده است و میگوید که فقط سه نفر زخمی شدهاند.
این اعتراضات که از «جبرییل»، شهرکی عمدتا هزارهنشین و اهل تشیع شروع شد، کمکم به نقاط دیگر هرات هم کشیده شده است.
مشخصا، ۱۹خردادماه، تصاویری در شبکههای اجتماعی منتشر شد که نشان از برگزاری تجمع اعتراضی در هرات میداد؛ تجمعی که گفته میشود با فراخوان زنان در اعتراض به «بیعدالتی» آغاز شد و مردان جوان نیز به آن پیوستند. در برخی از این ویدیوها شهروندان شعار «کار، تحصیل، آزادی» سر میدهند. اما در ویدیوهای دیگری، ماموران طالبان به سمت معترضان گلوله شلیک میکنند و معترضان خشمگین در مقابل به سمت آنها سنگ پرتاب میکنند.
دومین تجمع مربوط به دیروز، جمعه ۲۲خرداد است. تجمعی بعد از نماز جمعه که در افغانستان برای مردان حضور در آن اجباری است. بر اساس گزارشهایی که افغانستان اینترنشنال منتشر کرده، معترضان شعارهایی چون «مرگ بر دیکتاتور»، «زن زندگی آزادی» سر داده و از حق تحصیل و کار زنان حمایت کردند.
بر اساس این گزارش، این تجمع در حالی برگزار شده که طالبان در دو شهر هرات و کابل تدابیر شدید امنیتی فراهم دیده بوده و گزارشها حاکی از جو سنگین امنیتی در این دو شهر بوده است. گفته میشود که در هرات، طالبان جادهها را مسدود کرده و از تردد مردم خودداری میکردند. در نهایت نیز این اعتراض با شلیک گلوله از سوی طالبان روبهرو شده است.
در ایران اما، اطلاعیهای از سوی اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی استان خراسان رضوی منتشر شده که میگوید «هرگونه گردهمایی مستلزم طی مراحل قانونی و اخذ مجوز قبلی از مراجع ذیصلاح است.» این اطلاعیه در حالی صادر شده که پیشتر در شبکههای اجتماعی فراخوانهایی برای تجمع مقابل کنسولگری افغانستان در مشهد که اکنون تحت کنترل طالبان است، صادر شده بود.
با اینحال، در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه، ۲۰ و ۲۱خردادماه، گروهی از زنان افغانستانی در برابر سفارت افغانستان و دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در تهران دست به تجمع اعتراضی زده بودند.
خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران روز جمعه ۲۲خرداد اطلاعیه اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی استان خراسان رضوی را منتشر کرده که در آن تاکید شده است که «هرگونه فراخوان، تجمع یا تحصن از سوی اتباع خارجی مقیم ایران بدون دریافت مجوز رسمی، غیرقانونی بوده و با آن برخورد قانونی خواهد شد.»
جمهوری اسلامی با حکومت طالبان طی چهارسال گذشته روابط نزدیکی داشته و طالبان نیز در جریان حمله نظامی اسراییل و آمریکا به ایران حامی حکومت جمهوری اسلامی بوده است. فعالان مدنی و حقوق زنان میگویند که وجه مشترک هر دو گروه حاکم بر ایران و افغانستان، محروم کردن زنان از حقوق انسانی و شهروندیشان است و الگوی سرکوب هر دو گروه، در بسیاری از موارد شبیه هم است، اما شعارها و مطالبات نیز همپوشانیهای بسیاری دارند.
در جریان خیزش «زن زندگی آزادی» در ایران، زنان افغانستانی بسیاری در افغانستان و سایر نقاط جهان، پرچم این اعتراض و حمایت از زنان ایرانی را در دست گرفتند. در این موج اعتراضی در هرات امروز نیز، این ویدیوها از سوی کاربران ایرانی بسیار بازنشر شده و از درد مشترک و لزوم حمایت از یکدیگر صحبت به میان آمده است.
اعتراض امروز هرات به سقوط کابل باز میگردد
«شیرین شهابی»، فعال حقوق زنان و کنشگر اجتماعی که خود اهل هرات است به ایرانوایر میگوید که نقطه آغاز تظاهرات امروز در افغانستان به بعد از ۲۴مرداد۱۴۰۰( ۱۵اوت۲۰۲۱) و زمانیکه طالبان کابل را تصرف کردند باز میگردد.
او به صدور اطلاعیههایی از سوی طالبان مبنی بر اینکه زنان حق کار کردن در محیطهای کاری چون بانکها، ادارات دولتی و خصوصی و دفاتر سازمانهای بینالمللی را ندارند و از تحصیل در مدارس بعد از دوره ابتدایی و دانشگاه محروم هستند، اشاره کرده و میگوید: «زنان حتی نمیتوانستند در مکانهای عمومی شامل باغ زنانه، تئاترها و سالنهای سینما و حتی در پارکها حضور پیدا کنند. بعد از آن، زنها بهصورت دستهجمعی شروع به اعتراض کردند که ابتدا کابل و هرات بود و بعد مزار شریف. زنها ابتدا با شعار نان، کار آزادی وارد عمل شدند. با پلاکاردهایی، خواهان حقوق اساسی به عنوان انسان و شهروند افغانستان بودند، ولی متاسفانه با سرکوب خیلی شدید روبهرو شدند. طوری که گزارشهای دیدبان حقوقبشر و نهادهای بینالمللی و حتی گزارشگر ویژه سازمان ملل نشان میدهد که اکثر کسانیکه بازداشت و شکنجه شدند، مورد تعرض و تجاوز جنسی قرار گرفتند. سرکوب، اسیدپاشی، گاز اشکآور و لتوکوب شدید در اعتراضات زنان به شدت دیده شده.»
به گفته خانم شهابی پس از آن سرکوب دهشتناک، اعتراضات زنان در مکانهای خصوصیتر و شبکههای اجتماعی و در قالب روزمرهنویسی خود را بروز میدهد: «اعتراضات مطلقا خاموش نماند اما تغییر بسیار زیادی شد و زنان دیگر نمیتوانستند اعتراض داشته باشند چون مقابله با اعتراض به فجیعترین حالت جواب داده شد.»
این فعال حقوق زنان ادامه میدهد: «مبارزات همچنان ادامه داشت، در محیطهای آرایشگاه زنانه یا محیطهای خانگی، زنان جمع میشدند داخل یک حیاط یا مدارس خانگی که بعدا ایجاد شده بود و یک اعلامیهای صادر میکردند و با رسانههای اجتماعی شریک میساختند. بعدا متاسفانه برای همان هم برایشان خیلی محدودیت ایجاد کردند. آنها هم به تجربههای روزمرهنویسی روی آوردند و اعتراضات زنان خیلی محدود شد.»
این اعتراضات متفاوت است چون مردان هم در آن حضور دارند
شیرین شهابی با تاکید بر اینکه این اعتراضات با اعتراضهای قبلی زنان متفاوت است چون مردان هم در آن حضور دارند، میگوید: «زنها این بار همراهی مردان را دارند. در مدت چندین سال متاسفانه این دیده نشده بود. اما چه شده که امروز آمدهاند، میتوان گفت که محدودیتهای طالبان در این دو سال اخیر تنها برای زنان نیست. قوانین من درآوردی طالبان مسلما به حوزه فردی هر مرد و زنی نفوذ کرده. لباس مردان، ریش گذاشتن مردان و زمانی که باید بروند مسجد و زمانی که باید مغازه و بیزنسشان را شروع و ختم کنند، مطابق چیزی است که طالبان مد نظر دارد.»
به گفته خانم شهابی، «حتی موسیقی که مردم گوش میدهند، آن مدحها و ستایشهایی مذهبی است و بر مبنای باورها و اعتقادات خودشان (طالبان) است. یک نفر میگفت ما اجازه شنیدن موزیک در هیچ مکان عمومی شامل رستوران، وسایل نقلیه عمومی یا شامل پارک اینها باشد نداریم. جز اینکه موزیک اسلامی باشد. این میزان از نفوذ و در این سطح مرد و زن نمیشناسد. اگر تا یک مدتی زنها هدف گروه طالبان بودند، در حال حاضر، زن و مرد هر دو هدف این گروه هستند. زنها از کف خیابان بازداشت، ربوده میشوند یا اسیر گرفته میشوند و مردها در کف خیابان بر اثر اعتراض به گلوله بسته میشوند.»
این فعال حقوق زنان تاکید دارد که در این حالت تفکیک یا تمایز کلانی بین زن و مرد نیست: «هر دو با همان شدت سرکوب مواجه هستند که طالبان تصمیم میگیرد. این فراتر از جنسیت است و مهم است که چه کسی علیه ماست و چه کسی با ماست. به همین دلیل مساله، مساله زنان افغانستان در این اعتراضات پنداشته نمیشود. مساله یک مساله انسانی و شهروندی کل جامعه افغانستان است و این را میتوان یک تحول جدید که در تظاهرات هرات خود را نمایان کرده ،دانست که مردم به این بینش عمیقا رسیدند و در راستای همین بینش، در سطح خیابان کنشگری میکنند.»
هر کسی برای مطالبه خود وارد خیابان میشود
شیرین شهابی معتقد است که حضور مردان در اعتراضات این روزهای هرات، «صرف حمایت از حقوق زنان نیست.»
به گفته او «اگرچه که مردان با شعار تحصیل کار آزادی وارد عمل شدند اما مردها در جامعه افغانستان دچار فقر شدید اقتصادی رو به فزونی هستند. فساد گسترده اخلاقی و مالی میان گروه طالبان از دیگر دلایلی است که مردم را به ستوه آورده. برخوردهای تبعیضآمیز زبانی، قومی و حتی مذهبی. همانطور که منبع تظاهرات فعلی را میبینیم که از منطقه جبرییل که قوم هزاره و اهل تشیع هستند شروع میشود، همه اینها نشان می دهد که مولفههای بیشتر از جنسیت در سیستم تبعیضآمیز طالبان همزمان دارد پیاده میشود و احتمال خیلی زیادی وجود دارد که مردها قبلا امیدواری داشتند که شاید تبعیضات منحصر بر جنسیت بماند اما بعدها مردها شاهد بروز لایه های بیشتر تبعیض شده.»
به گفته خانم شهابی، در این اعتراضات، «به ستوه آمدن مردم از وضعیت موجود را میبینیم» و اینکه امروز مردان افغانستانی به وضعیت تحصیل دختران و زنان که از ۵سال پیش چنین بوده، میپردازند، نشان از این دارد که «مردهای جامعه افغانستان به این درک رسیدند که تبعیض علیه زنان افغانستان تبعیض علیه جنسیت صرف نیست، قوم زبان، ایده و جغرافیا را هم شامل میشود.»
خانم شهابی تاکید دارد که زنها و دختران «حرفشان این است که ما میخواهیم درس بخوانیم، ما میخواهیم کار کنیم، ما میخواهیم سفر برویم و کسی ما را کمتر از مردها نشمارد. این در صحبتهای زنان است. آزادی هم از خواستهای اساسی و غیرقابل مذاکره است.»
او میگوید که مردان اما بیشتر خواهان امنیت هستند: «میگویند ما میخواهیم شکم ما گرسنه نماند. میخواهیم از فقر از گرسنگی کسی فرزند خودش را نفروشد و دزدی نکند و به کس دیگر حمله نکند. میگویند ما حق داریم موزیک دل بهخواهمان را بشنویم. حق داریم که مسجد برویم یا نرویم. آن فرد مذهبی هم خواستش این است که اگر من اهل سنی و شیعه هستم میخواهم همان حقوقی را داشته باشم که دیگری دارد.»
به باور شیرین شهابی، کنشگر اجتماعی، «مردمی که به خیابان میآیند یکدست نیستند ولی از روزانه خود مینالند. اگر روزانهات این باشد که نان نتوانی بخری، بحث کار بهمیان است. اگر توان دسترسی به نهاد آموزشی را نداشته باشی، بحث دسترسی به تحصیلات است و اگر حق این را به عنوان یک شهروند حق آزادی مذهبی نداشته باشی، بحث آزادی برگزاری مراسم مذهبیات در میان است.»
او به این نکته اشاره دارد که با وجود استمرار مبارزه زنان افغانستان در پنج سال اخیر، هیچگاه رسانهها به این شکل به این موضوع نپرداخته بودند: «اگر تظاهرات امروزی در رسانهها به شکل تظاهرات پوشش داده میشوند یک دید خیلی ستمآمیز آنهاست. این مدتی که زنها فعالیت داشتند و جانشان را سپر بلا کردند جلوی گروه تروریستی طالب، اینقدر بازتاب نشد و اینقدر دیده نشد که امروز یاد میکنیم. این یعنی مردم افغانستان زمانی مردم افغانستان شناخته میشوند که مردها شامل باشند. این غیرمنصفانه و عملا نادیده گرفتن جنبش و فعالیتهای زنانه است.»
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر