بین ایران و عراق یک اختلاف مرزی در منطقه «شطالعرب» (اروندرود) رخ داده است که به جابهجایی علایم مرزی در این رودخانه توسط ایران مربوط میشود. نام رودخانه مرزی بین ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد که درباره خلیجفارس هم مورد استناد قرار میگیرد، «شطالعرب» است اما در ایران به آن «اروندرود» گفته میشود. اختلاف درباره معاهدهای، از جمله درباره این رودخانه مرزی، بهانه عراق در شروع جنگ هشت ساله با ایران بود.
***
علامت گذاریهای دریایی برای تعیین مرز در آب بین دو کشور و همچنین ایمنی کشتیرانی استفاده میشوند.
بر اساس نامهای که از سوی دولت جمهوری اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل ارسال شده، ایران توضیح داده جابهجایی یکی از این علایم که مربوط به علامت شماره ۱۱ است، به منظور افزایش ایمنی دریانوردی و جلوگیری از خطرات احتمالی ناشی از یک کشتی غرقشده در نزدیکی کانال اصلی انجام شده است.
ایران میگوید این تغییر را به مقامهای عراقی اطلاع داده و اعلام کرده که آماده برگزاری جلسات مشترک برای بررسی و هماهنگی بیشتر در این خصوص است.
در مقابل، عراق در نامهای به شورای امنیت اعتراض و این اقدام ایران را «یکجانبه» و «غیرقانونی» توصیف کرده است.
عراق معتقد است این تغییرات بدون مشورت با مقامهای این کشور انجام شدهاند و حقوق حاکمیتی عراق را در منطقه شطالعرب تضعیف میکنند. عراق از ایران خواسته است که از اقدامات یکجانبه که به حقوق حاکمیتی این کشور آسیب میزنند، خودداری کند و این موضوع را به اطلاع شورای امنیت سازمان ملل متحد که نهاد حفاظت از «صلح و امنیت بین المللی» است، رسانده است.
این وضعیت نشاندهنده تنشهایی است که بر سر مسایل مرزی و حقوق حاکمیتی بین ایران و عراق در شطالعرب وجود دارد؛ رودخانه مرزی که اختلاف بر سر آن منجر به شروع تجاوز نظامی عراق به ایران و سرگرفتن جنگ هشت ساله میان دو کشور شد.
یک اختلاف آبی و مرزی از دوره امپراتوری عثمانی
شطالعرب که به عنوان مرز آبی میان ایران و عراق عمل میکند، همواره موضوع تنش و مذاکرات بین دو کشور بوده است. اختلاف در شطالعرب (اروندرود) دارای سابقهای طولانی است که به دوران عثمانی و عصر قاجاریه در ایران بازمیگردد.
در سال ۱۹۳۷، یک معاهده بین ایران و عراق به امضا رسید که براساس آن، مرز آبی بین دو کشور در امتداد خط تالوگ (عمیقترین نقطه رودخانه) تعیین شد. با این حال، این معاهده در سالهای بعد به دلیل تغییرات سیاسی و اختلافات ارضی مورد اعتراض قرار گرفت.
در سال ۱۹۷۵، با امضای «معاهده الجزایر» بین «محمدرضا شاه پهلوی» و «صدام حسین»، نخستوزیر وقت عراق، تلاش شد تا این اختلافات حلوفصل شوند. براساس این معاهده، مرز آبی بین دو کشور در امتداد خط تالوگ تعیین شد و ایران در اجرای بخش سیاسی اما نانوشته توافق، متقابلا حمایت از کُردهای مخالف دولت عراق را متوقف کرد.
این معاهده باعث کاهش موقتی تنشها شد اما با انقلاب بهمن ۱۳۵۷ و در ضعف قرار گرفتن ایران با دستگیری، اعدام و مرخص کردن فرماندهان ارشد نظامی دوره شاه، صدام در شهریور ۱۳۵۹ قرارداد الجزایر را یک طرفه بیاعتبار خواند و با حمله سراسری به ایران، اختلافات پیشین این بار در قالب جنگ و تخاصم مسلحانه دوباره شعلهور شدند.
پس از پایان جنگ در سال ۱۳۶۷، روابط ایران و عراق به تدریج بهبود یافت اما مساله شطالعرب همچنان یک نقطه حساس در روابط دو کشور حتی با وجود قدرت گرفتن شیعیان نزدیک به جمهوری اسلامی در بغداد، باقی مانده است.
در جدیدترین تحولات بر سر یک علامت دریایی در شطالعرب از سوی ایران، این اقدام با اعتراض شدید عراق مواجه شده و کار به نامهنگاری و ثبت سند در شورای امنیت رسیده است.
نامه عراق به شورای امنیت چه میگوید؟
در نامهای که ۲۷ تیر ۱۴۰۳ از سوی «عباس کاظم عبید الفتلاوی»، کاردار موقت جمهوری عراق در سازمان ملل متحد خطاب به دبیرکل و رییس شورای امنیت انتشار یافته، گفته شده است: «طبق دستور دولت خود و با استناد به قواعد و اصول مربوطه حقوق بینالملل، دولت جمهوری عراق مایل است اعتراض و مخالفت خود را نسبت به اقدامات جمهوری اسلامی ایران در تغییر موقعیت علامتگذاری بدون مشورت با مقامهای ذیصلاح عراقی اعلام کند. این اقدام، حقوق حاکمیتی عراق را در خصوص مرزهای دریایی آن در شطالعرب و منطقه دریایی مشترک بین دو کشور تضعیف میکند. دولت جمهوری عراق از طرف ایرانی میخواهد که از چنین اقدامات یکجانبه و غیرقانونی که حقوق حاکمیتی جمهوری عراق را به خطر میاندازد، خودداری کند.»
در این نامه خبر داده شده وزارت امور خارجه جمهوری عراق در پنج دی ۱۴۰۲ موضوع را به طرف ایرانی اطلاع داده و حالا این اختلاف را به عنوان سند شورای امنیت منتشر کرده و استدلالهای دیگر آن را هم وعده داده که در شماره بعدی بولتن «حقوق دریاها» که متعلق به سازمان ملل متحد است، منتشر کند.
نامه ایران از همراهی نکردن عراق خبر میدهد
در برابر، ایران در نامه متقابل خود از اقداماتش دفاع کرده و این اقدامات را در جهت حفظ امنیت دریانوردی در شطالعرب دانسته و گفته که آماده برگزاری جلسات مشترک با عراق برای حل این اختلافات است.
تاریخ نامه ایران ۲۳ مرداد ۱۴۰۳ است و از سوی «امیرسعید ایروانی»، نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد خطاب به رییس شورای امنیت صادر شده است.
در نامه ایران گفته شده تغییر علامت شماره ۱۱ در رودخانه شطالعرب به منظور ارتقای ایمنی دریانوردی و جلوگیری از خطرات احتمالی ناشی از تصادفات انجام شده است، زیرا این علامت اکنون موقعیت هوبین کشتی غرق شده اخیر را در نزدیکی کانال اصلی ناوبری دربر میگیرد.در این نامه آمده که تغییر رخ داده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۲ به طرف عراقی اطلاع داده شده است.
نامه ایران نشان میدهد که اختلافات میان دو کشور بر سر مسایل رودخانه مرزی، جدی و نیازمند مذاکره دوجانبه است اما متن نامه ایران به وضوح نشان میدهد که عراق تمایلی به شرکت در جلسات کمیسیون مشترک در این باره ندارد که یک هشدار جدی و یک علامت غیردوستانه محسوب میشود.
دولت جمهوری اسلامی ایران بهطور کامل به حقوق و تعهدات ناشی از حاکمیت ایران و عراق بر رودخانه شطالعرب که در معاهده مربوط به «مرزهای دولتی و روابط همسایگی بین ایران و عراق» مورخ ۲۳ خرداد ۱۳۵۴، پروتکل مربوط به «تحدید حدود مرز رودخانهای بین ایران و عراق» مورخ ۲۳ خرداد ۱۳۵۴ و توافقنامه مربوط به «مقررات ناوبری در شطالعرب» مورخ پنج دی ۱۳۵۴ آمدهاند، متعهد است. بر همین اساس، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران بارها، از جمله در یادداشتهای مذکور و همچنین یادداشت شماره ۱۵۹۷۷۰۴ مورخ ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۲، آمادگی خود را برای برگزاری جلسات دفتر هماهنگی مشترک که در توافقنامه مربوط به مقررات ناوبری در شطالعرب بین ایران و عراق آمده، اعلام کرده است.
در جریان نشست بین معاونان وزرای امور خارجه ایران و عراق در تهران در دوم اسفند ۱۳۸۶، یعنی در زمان ریاست جمهوری «محمود احمدینژاد» در ایران و «جلال طالبانی» در عراق، دو کشور برای اجرای کامل معاهده مربوط به مرزهای دولتی و روابط همسایگی بین ایران و عراق و فعالسازی مجدد مکانیسمهای فنی و اجرایی مشترک که در این معاهده پیشبینی شده است، توافق کردند اما جلسات از طرف عراقی با جدیت دنبال نمیشوند و حتی این کشور با خودداری از حضور، مانع تشکیل جلسات میشود.
در سند تازه ایران به شورای امنیت گفته شده است: «دولت جمهوری اسلامی ایران بار دیگر دعوت خود را برای برگزاری جلسات دفتر هماهنگی مشترک مربوط به شطالعرب تکرار میکند.»
مسایل فزاینده در ارتباط با رودخانه مرزی ایران و عراق، نشاندهنده پیچیدگی و حساسیت بالای موضوع بین دو کشور است که یک بار به هشت سال جنگ منجر شد و اینک بدون این که به طور کامل حل شده باشد، باعث شده اختلافات دو طرف به اطلاع شورای امنیت، یعنی طرف سوم برسد که علامتی از تشدید مناقشه است.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر
تمام این چرت و پرت ها فقط بهانه ی جنگه
نه دلیل اصلی
بعدشم الان اختلافی وجود نداره
چون عراق در کنترل ایرانه