«مهرماه ۱۴۰۴ وقتی وسایلام را برای خروج از کشور و عزیمت به فرودگاه امام خمینی جمع میکردم، مردد بودم روسریام را بردارم یا نه؟ نهایتا بدون روسری راهی فرودگاه شدم. در عبور از گیتهای فرودگاه، استرس داشتم ولی بیهیچ تذکر و مشکلی از کشور خارج شدم، کسی در فرودگاه با پوشش زنان کاری نداشت.» این داستان خانمی است که اخیرا تهران را ترک و داستان تغییر پوشش در تهران را برای «ایرانوایر» روایت کرده است.
این داستان در یک سالگی تصویب قانون قانون حمایت از خانواده از طریق ترویج فرهنگ عفاف و حجاب که به قانون عفاف و حجاب مشهور است، و سه سال پس از کشته شدن «مهسا امینی» توسط گشت ارشاد نیروی انتظامی، مطرح میشود. قانونی که «مسعود پزشکیان»، رییس جمهور ایران، با ابلاغ و اجرای آن مخالفت کرد. حال این پرسش مطرح است که «آیا پزشکیان اجرای تمام مواد قانون حجاب و عفاف را متوقف کرده یا تنها مخالف برخورد با کشف حجاب زنان و دختران در فضای عمومی است؟»
«مسعود پزشکیان»، در سفر به نیویورک و در گفتوگو با شبکه «ان بی سی»، از اعتقاد خود به «حق انتخاب انسانها» سخن گفت و اظهار داشت: «انسانها حق انتخاب دارند و این حق باید محترم شمرده شود، این باور و اعتقاد من بوده و هست.» او اعلام کرد: «من موافق روندی که طی شد نبودم (گشت ارشاد و برخورد منجر به مرگ مهسا امینی)، امروز هم بر اساس آن سیاست عمل نمیکنم.»
«حاجی میرزایی»، رییسدفتر رییسجمهور نیز اوایل شهریور ۱۴۰۴ در یک برنامه تلویزیونی تصریح کرده بود: «پزشکیان در موضوع حجاب معتقد است که نمیتوان چیزی را با الزام و اجبار ایجاد کند. او اعتقاد دارد با قوانین فعلی اینطور نمیشود حجاب را عملی کرد.» آیا واقعا پزشکیان از حق پوشش اختیاری دفاع میکند؟
آیا قانون عفاف و حجاب بهطور کامل کنار گذاشته شده است؟
مهرماه ۱۴۰۳ وقتی شورای نگهبان بعد از چند بار ایراد به مصوبه مجلس، تایید مصوبه عفاف و حجاب را اعلام کرد، مسعود پزشکیان، رییسجمهور جدید ایران، که از مجلس شورای اسلامی راهی نهاد ریاست جمهوری شده و در جریان تصویب این قانون قرار داشت، این قانون را غیرقابل اجرا خواند و نهایتا طی یک نامهنگاری با رهبر جمهوری اسلامی و اخذ مصوبه شورای عالی امنیت ملی، مانع از ابلاغ این قانون شد.
«محمد باقر قالیباف»، در خرداد۱۴۰۴ در یک جلسه علنی، در مجلس شورای اسلامی و در واکنش به اعتراض نمایندگانی که خواهان اجرای این قانون بودند، رسما اعلام کرد که شورای عالی امنیت ملی دستور داده که این قانون ابلاغ نشود. این خبر پیشتر از سوی برخی نمایندگان مجلس عنوان شده بود ولی اولینبار بود که رییس مجلس و عضو شورای عالی امنیت ملی آن را بهصورت رسمی عنوان میکرد.
اگرچه قانون جدید عفاف و حجاب ابلاغ نشد، اما بررسی وضعیت مواجهه حکومت با حجاب زنان، نشان میدهد بخشهایی از قانون عفاف و حجاب، مستند به قانون جدید یا قوانین، دستورالعملها و بخشنامههای پیشین در حال اجرا است و تنها یک فصل از این قانون، یعنی فصل ممنوعیت حضور زنان در ملاءعام با پوشش غیراسلامی (ماده ۵۰-۴۸)، در حالت تعلیق قرار گرفته و مابقی محدودیتها و فشارهای ناشی از رعایت نکردن حجاب اجباری پابرجاست. احتمالا اجرای این قانون بهدستور صریح رییس قوه قضاییه بازمیگردد که گفته بود: «قانون عفاف و حجاب باید ابلاغ و اجرا شود.»
صدیقه وسمقی فعال حقوق زنان نیز در پستی در اینستاگرام با بیان اینکه «تا لغو قانون تحقیرآمیز حجاب مبارزه میکنیم» آورده: سایه شوم قانون حجاب هنوز بر سر زنان ایرانی سنگینی میکند و آنان و خانوادههایشان را رنج میدهد. او در بیان مصادیق تحمیل حجاب اجباری میگوید: خانم نسرین ستوده و همسر زندانی او آقای رضا خندان اجازه ملاقات با یکدیگر را ندارند، فقط به این دلیل که خانم ستوده حاضر نیست روسری سر کند. او میافزاید: من نیز هنگامی که در زندان بودم به این دلیل که حاضر نبودم روسری سر کنم اجازهی ملاقات با خانوادهام را نیافتم. این دینپژوه معتقد است قانون پرهزینه و ناموجه حجاب که جمهوری اسلامی به هر شکل بر آن پای میفشارد، قانونی تحقیرآمیز و بیاعتبار است.
کدام مواد قانون حجاب و عفاف در حال اجراست؟
قانون عفاف و حجاب محدود به پوشش اجباری در ملاءعام نیست بلکه اصناف، هنرمندان، ورزشکاران، کارکنان دولت، معلمان، اساتید دانشگاه و پژوهشگران، و حتی توریستها و پناهجویان خارجی را نیز شامل میشود. اینجا به مواد در حال اجرای قانون عفاف و حجاب اشاره دارد:
۱- برخورد با اصناف
مطابق ماده ۴۰ قانون حمایت از خانواده از طریق ترویج فرهنگ عفاف و حجاب، «صاحبان حرف مشاغل و کسبوکارهای مجازی و غیرمجازی در صورتی که در محل کسب یا حرفه یا شغل، به هر ترتیب برهنگی بیعفتی کشف حجاب یا بد پوششی را ترویج یا تبلیغ کنند… مشمول جریمه (شده) و به نیروی انتظامی اجازه داده تا نسبت به مهر و موم «پلمب»، محل کسب حرفه یا شغل اقدام و ظرف ۲۴ ساعت پرونده را به قوه قضاییه ارجاع دهد.»
گزارش رسانههای داخلی نشان میدهد که روند تعطیلی و پلمب کسبوکارها بهدلیل مسایل مرتبط با حجاب اجباری، متوقف نشده و این ماده از قانون در حال اجرا است.
روزنامه «هممیهن»، چاپ تهران در ۱۶شهریور۱۴۰۴ در گزارشی نوشته بود: «در دو ماه گذشته حدود ۲۰ کافه، باغ رستوران و تالار عروسی بهدلیل آنچه هنجارشکنی درباره نوع پوشش و حجاب زنان خوانده شده، در شهرهای تهران، دزفول، همدان، کاشان و مَرق اصفهان پلمب شدهاند؛ درباره مورد آخر، یعنی شهر مرق اصفهان، سرهنگ مستاجران، رییس اداره نظارت بر اماکن عمومی فرماندهی انتظامی استان اصفهان گفته که یک کافه رستوران بهدلیل اقدامات غیرقانونی و انتشار تصاویر خلاف شئونات اسلامی در فضای مجازی تعطیل شده است.»
وبسایت خبری «انصافنیوز» هم در گزارشی به تغییرات پوشش و سبک زندگی ایرانیان پرداخته و با اشاره به رعایت نشدن حجاب اجباری در بسیاری از کافهها آورده: «با غالب این کافهها برخورد شد و برخوردها در شهرهای کوچکتر بدتر هم بود. شخصی در فضای مجازی نوشته بود: پلمب کنن معروفترم میشن. به نفعشونه! دیگری نوشته بود: تا کِی میخوان پلمب کنن؟! چندتا رو پلمب کنن؟» گزارشهایی که نشان میدهد بهرغم پایانیافتن بگیر و ببندهای گشت ارشاد، پلمب و تعطیلی کسبوکارها، خصوصا کافهها، چون مجموعه رستورانی «مهر و ماه» ادامه دارد.
۲- اخطار به رانندگان و توقیف خودروها
ماده ۵۴ قانون عفاف و حجاب میگوید: «وسایل نقلیه موتوری که راننده یا راکب یا سرنشین آن مرتکب جرایم موضوع مواد (۴۸) و (۵۰) این قانون شود، توسط ماموران فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (فراجا) معادل یکششم حداکثر جزای نقدی درجه هشت، جریمه میشود. حکم این ماده در مورد تاکسیها و مسافربرهای اینترنتی نیز جاری میشود.»
اگرچه دولت وعده داد که دیگر نیروی انتظامی به رانندگان تذکر نخواهد داد و خودرویی توقیف نخواهد شد ولی اخبار رسیده حاکی است که در بسیاری از شهرها خصوصا اصفهان شماری از رانندگان اخطار حجاب از سوی پلیس دریافت کردهاند.
«علی مجتهدزاده»، وکیل دادگستری در واکنش به ارسال پیامکهای مرتبط با حجاب به صاحبان خودروها در اصفهان نوشت: «آنچه در اصفهان در زمینه ارسال پیامک حجاب برای شهروندان اتفاق میافتد از جنس لغو خودسرانه کنسرتها در مشهد است، اگر بساط این اقدامات خجالتآور برچیده نشود حاکمیت بیقانونی و هرج و مرج و از میانرفتن بیش از پیش امنیت شهروندان دور نخواهد بود.»
۲- برخورد با کارکنان دولت
مطابق با تبصره ۲ ماده ۴۵ قانون عفاف و حجاب، کارکنان دولت و نهادهای آموزشی و پژوهشی و نهادهای عمومی چنانچه از مفاد این قانون سرپیچی کنند با انفصال از خدمت مواجه میشوند. بنابراین حق آزادی پوشش مورد حمایت دولت، مشمول دختران و زنانی نمیشود که در دستگاههای اجرایی و دولتی کار میکنند و در صورت رعایت نکردن پوشش اجباری، با اخراج، محرومیت از ارتقای شغلی و … روبهرو میشوند. سعید اسلامزاده مدیر روابطعمومی معاونت هنری وزارت ارشاد روز ۳بهمن۱۴۰۳ یعنی مدتی پس از تصویب این قانون، بهدلیل انتشار عکسی با دخترش که بدون حجاب اسلامی بود، از کار برکنار شد.
۳- برخورد با هنرمندان، ورزشکاران و سلبریتیها
مطابق ماده ۴۲ قانون عفاف و حجاب، هنرمندان، ورزشکاران، سلبریتیها و هر کسی که دارای شهرت یا تاثیرگذاری اجتماعی هستند، چنانچه قانون حجاب را رعایت نکنند با محرومیتهای گستردهای از جمله جزای نقدی، محرومیت از فعالیت شغلی، تبلیغاتی، محرومیت از فعالیت در فضای مجازی، محرومیت از معافیتهای مالیاتی هنرمندان، محرومیت از حضور در صداوسیما و عقد قرارداد با این سازمان و توقیف آثار هنری مواجه میشوند.
بررسیها نشان میدهد که اجرای این محدودیتها هم به طرق مختلف ادامه دارد و هنرمندان برای ادامه حیات هنری ملزم به رعایت قانون عفاف و حجاب هستند، هر چند وزیر ارشاد از رفع ممنوع از کار بودن تعدادی از هنرمندان خبر داده و وعده داده که مشکل سایر هنرمندان نیز حل خواهد شد.
۴- ممنوعیت تبلیغ بیحجابی
ماده ۴۴ قانون عفاف و حجاب تصریح دارد: «طراحی یا تبلیغ، لباس، پیکره (مانکن)، اسباببازی، مجسمه، عروسک، تابلو، نماد یا تصویر مروج برهنگی، بیعفتی، کشف حجاب و بدپوششی که شورای فرهنگی عمومی کشور بر اساس معیارهایی که به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده است، تعیین میکند، جرم است.»
تعطیلی واحد تجاری برگزارکننده «فشنشو در بازار تهران» در اجرای این قانون صورت گرفته است. مرکز رسانه قوه قضاییه گزارش داده که در پی انتشار تصاویری از برگزاری یک فشنشو خلاف اخلاق و عفت عمومی در واحد تجاریای در بازار بزرگ تهران، دادستانی تهران با ورود به این موضوع پرونده قضایی تشکیل و با دستور قضایی به ضابط، واحد تجاری مورد اشاره پلمب شد و دستور برخورد با افراد برگزارکننده این اقدام صادر شد.
«احمد محمودزاده»، معاون وزیر آموزشوپرورش نیز از برخورد با دو مدرسهای که در فضای مجازی تبلیغات نامناسب انجام داده بودند، خبر داده و گفته: «دو مدرسه غیردولتی با پوشش نامناسب و تبلیغات خلاف شئون آموزشی و فرهنگی در فضای مجازی فعالیت کرده بودند که این رفتار در شان مدرسه نبود. این مدارس شناسایی شده و با هماهنگی مدیرکل استان، موضوع به شورای نظارت استان ارجاع شد تا بررسی، رای صادر و تصمیم جدی برای آنها اتخاذ شود تا در سال تحصیلی جاری، دیگر تخلفی در فضای مجازی رخ ندهد.»
۵- حمایت از طرحهای تبلیغ حجاب
ماده ۳۲ قانون عفاف و حجاب دست ستاد امر به معروف و نهی از منکر را برای تبلیغ حجاب و تذکر لسانی باز گذاشته است. مطابق این ماده ستاد میتواند در قالب آموزشهای حضوری، مکتوب، صوتی و تصویری فعالیت و برای حجاب، فرهنگسازی کند. از گروههای مردمی حمایت کند و مجوز فعالیت گروههای مردمی امر به معروف و نهی از منکر را صادر کند.
درست است که این قانون در ظاهر ابلاغ نشد، ولی این ماده از قانون اجرایی شده است، بهطوری که ستاد، علاوه بر ارسال پیامکهای حجاب به شهروندان در اصفهان، تهران، شیراز، کرج، رشت و مشهد، از طرح «کلینکهای حجاب» رونمایی کرد.
«محمدرضا میرشمسی»، معاون امور اجتماعی ستاد امر به معروف و نهی از منکر درباره کلینیکهای ترک بیحجابی گفته: «در راستای دغدغه جناب رییسجمهور درباره مسایل مربوط به گشت ارشاد و تاکید آقای پزشکیان مبنی بر اینکه باید در این زمینه، کار فرهنگی انجام شود و امروز هم مجددا تاکید کردند که مساله حجاب قطعا یک موضوع تربیتی است، اخیرا محافلی برای ارایه آموزش به کسانی که تمایل دارند بیحجابی را کنار بگذارند، دایر شده است. البته تاسیس این محافل، دلایل دیگری هم داشت، از جمله این که برخی خانوادهها که فرزندشان درگیر این مساله شده بودند، به ما مراجعه میکردند یا تماس میگرفتند و ابراز نگرانی میکردند که خانوادههایشان در حال از همپاشیدگی است.»
«فرارو» نیز از گردهمایی گروهی از دختران مذهبی با عنوان «دختران انقلاب» در مقابل ساختمان تئاتر شهر تهران، پس از جنگ ۱۲روزه خبر داده و نوشته: «دختران انقلاب، گروهی از فعالان زن مذهبی هستند که در تهران برنامههایی با هدف ترویج حجاب اسلامی برگزار میکنند. در جریان این گردهماییها، ۳۱۳دختر بیحجاب یا کمحجاب بهصورت داوطلبانه تصمیم به پذیرش حجاب میگیرند و از این گروه، روسریهایی متبرکشده از حرم امام حسین (ع) دریافت میکنند. اکنون این گروه در تلاش است تا از بار احساسی ناشی از جنگ اخیر با اسراییل برای جلب نظر جوانان، بهویژه دختران، استفاده کرده و فرهنگ حجاب را در میان نسل جدید تقویت کند.»
گفته میشود هزینه این برنامه توسط ستاد امر به معروف و شهرداری تهران تامین شده است.
تلاش دولت برای تصویب قانون جدیدی در حوزه حجاب و عفاف
دولت پزشکیان اگرچه از اجرای کامل قانون جدید حجاب و عفاف سر باز زده، ولی در پی تثبیت «حق آزادی پوشش» نبوده و کوشیده با تصویب قانونی دیگر، تعریف تازهای از حجاب را به قانون تبدیل کند. «حسنعلی اخلاقی امیری»، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس از ارسال لایحهای محرمانه توسط دولت به کمیسیون فرهنگی مجلس خبر داده و گفته: «دولت یک لایحه بین ۱۱ تا ۱۳ماده در خصوص عفاف و حجاب بهصورت محرمانه با سربرگ ریاست جمهوری به کمیسیون فرهنگی فرستاد، متاسفانه برخی دوستان در کمیسیون فرهنگی با این لایحه بهشدت مخالفت کردند.» او از آقاتهرانی، بانکیپور و راستینه بهعنوان اصلیترین مخالفان این لایحه نام برده است. مهاجرانی سخنگوی دولت نیز از تدوین لایحه جدید حجاب در دولت خبر داده است.
محتوای لایحه محرمانه دولت منتشر نشده و روشن نیست نسخه دولت مسعود پزشکیان برای حجاب و عفاف چیست، ولی آنچه روشن است اینکه این دولت بنای تصویب قانونی در جهت تثبیت حق پوشش اختیاری ندارد، بلکه میکوشد نسخه متفاوتی از حجاب اجباری را قانونی کند.
خلاصه اینکه، همانگونه که «انصافنیوز» نوشته: «کار ماموران گشت ارشاد در غالب موارد محدود به تذکر شده است. بهنظر میآید دیگر خبری از قلاب زندهگیری حیوانات وحشی، تحقیر و توهین در وَن یا ساختمان گشت ارشاد، کشیده شدن دختران روی زمین و برخوردشان به کیوسک برق، التماس مادری برای نبردن دختر مریضش، درگیری و شلیک گلوله در پارک پس از تذکر حجاب و مرگ در گشت ارشاد نیست»، حجاببانها از دانشگاه تهران حذف شدند و دختران و زنان بدون حجاب و بیترس، گیتهای فرودگاه را رد میکنند ولی بخش گستردهای از قانون عفاف و حجاب در دست اجراست و تا بهرسمیت شناخته شدن «حق آزادی پوشش» فاصله زیادی داریم.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر